Apr 04
शà¥à¤°à¥€ गà¥à¤°à¥‚चरितà¥à¤° :: अधà¥à¤¯à¤¾à¤¯ पंधरावा (संपूरà¥à¤£)
शà¥रीगणेशाय नमः ॥ शà¥रीसरसà¥वतà¥यै नमः ॥ शà¥रीगà¥रà¥भà¥यो नमः ॥
à¤à¤• शिषà¥या नामकरणी । धनà¥य धनà¥य तà¥à¤à¥€ वाणी । तà¥à¤à¥€ भकà¥ति गà¥रà¥à¤šरणीं । लीन जाहली परियेसा ॥१॥
तूं मातें पà¥सतोसी । होत मन संतोषी । गौपà¥य वà¥हावया कारण कैसी । सांगेन à¤à¤• à¤à¤•चितà¥तें ॥२॥
महिमा पà¥रगट जाहली बहà¥त । तेणें भजती लोक अमित । कामà¥यारà¥थ वà¥हावे मà¥हणूनि समसà¥त । येती शà¥रीगà¥रà¥à¤šà¥या दरà¥शना ॥३॥
साधॠअसाधॠधूरà¥त सकळी । समसà¥त येती शà¥रीगà¥रà¥à¤œवळी । वरà¥तमानीं खोटा कळी । सकळही शिषà¥य होऊं मà¥हणती ॥४॥
पाहें पां पूरà¥वी भारà¥à¤—वराम अवतरोनि । निःकà¥षतà¥र केली मेदिनी । राजà¥य विपà¥रांसी देउनी । गेला आपण पशà¥à¤šिमसमà¥दà¥रासी ॥५॥
पà¥नरपि जाती तयापासीं । तोही ठाव मागावयासी । याकारणें विपà¥रांसी । कांकà¥षा न सà¥à¤Ÿà¥‡ परियेसा ॥६॥
उबगोनि भारà¥à¤—वराम देखा । गेला सागरा मधà¥योदका । गौपà¥यरूपें असे à¤à¤•ा । आणिक मागतील मà¥हणोनि ॥७॥
तैसे शà¥रीगà¥रà¥मूरà¥ति à¤à¤• । राहिले गà¥पà¥त कारणिक । वर मागतील सकळिक । नाना याती येवोनियां ॥८॥
विशà¥ववà¥यापक जगदीशà¥वर । तो काय देऊं न शके वर । पाहूनि भकà¥ति पातà¥रानà¥सार । पà¥रसनà¥न होय परियेसा ॥९॥
याकारणें तया सà¥थानीं । शà¥रीगà¥रॠहोते गौपà¥यगà¥णीं । शिषà¥यां सकळांसि बोलावà¥नी । निरोप देती तीरà¥थयातà¥रे ॥१०॥
सकळ शिषà¥यां बोलावोनि । निरोप देती नृसिंहमà¥नि । समसà¥त तीरà¥थे आचरोनि । यावें भेटी शà¥रीशैलà¥या ॥११॥
à¤à¤•ोनि शà¥रीगà¥रà¥à¤šà¥‡ वचना । समसà¥त शिषà¥य धरिती चरणा । कृपामूरà¥ति शà¥रीगà¥रà¥राणा । कां उपेकà¥षिसी आमà¥हांसी ॥१२॥
तà¥मचे दरà¥शनमातà¥रेंसी । समसà¥त तीरà¥थे आमà¥हांसी । आमà¥हीं जावें कवण ठायासी । सोडोनि चरण शà¥रीगà¥रà¥à¤šà¥‡ ॥१३॥
समसà¥त तीरà¥थे शà¥रीगà¥रà¥à¤šरणीं । à¤सें बोलती वेदवाणी । शासà¥तà¥रींही तेंचि विवरण । असे सà¥वामी पà¥रखà¥यात ॥१४॥
जवळी असतां निधान । केवीं हिंडावें रानोरान । कलà¥पवृकà¥ष सांडून । केवीं जावें देवराया ॥१५॥
शà¥रीगà¥रॠमà¥हणती शिषà¥यांसी । तà¥मà¥ही आशà¥रमी संनà¥यासी । राहूं नये पांच दिवशीं । à¤à¤•े ठायीं वास करीत ॥१६॥
चतà¥रà¥थाशà¥रम घेऊनि । आचरावीं तीरà¥थे भà¥वनीं । तेणें मनीं सà¥थिर होऊनि । मग रहावें à¤à¤•सà¥थानीं ॥१७॥
विशेष वाकà¥य आमà¥à¤šà¥‡à¤‚ à¤à¤• । अंगीकारणें धरà¥म अधिक । तीरà¥थे हिंडूनि सकळिक । मग यावें आमà¥हांपाशीं ॥१८॥
'बहà¥धानà¥य' नाम संवतà¥सरासी । येऊं आमà¥ही शà¥रीशैलà¥यासी । तेथें आमà¥à¤šà¥‡ भेटीसी । यावें तà¥मà¥हीं सकळिक हो ॥१९॥
à¤सेंपरी शिषà¥यांसी । शà¥रीगà¥रॠसांगती उपदेश । समसà¥त लागती चरणांस । à¤à¤• शिषà¥या नामधारका ॥२०॥
शिषà¥य मà¥हणती शà¥रीगà¥रà¥स तà¥मचें वाकà¥य आमà¥हां परीस । जाऊं आमà¥ही भरंवसें । करà¥à¤‚ तीरà¥थे भूमीवरी ॥२१॥
गà¥रà¥à¤šà¥‡à¤‚ वाकà¥य जो न करी । तोचि पडे रौरव-घोरीं । तà¥याचें घर यमपà¥रीं । अखंड नरक भोगी जाणा ॥२२॥
जावें आमà¥हीं कवण तीरà¥था । निरोप दà¥यावा गà¥रà¥नाथा । तà¥à¤à¥‡à¤‚ वाकà¥य दृढ चितà¥ता । धरà¥नि जाऊं सà¥वामिया ॥२३॥
जे जे सà¥थानीं निरोप देसी । जाऊं तेथें भरंवसीं । तà¥à¤à¥‡ वाकà¥येंचि आमà¥हांसी । सिदà¥धि होय सà¥वामिया ॥२४॥
à¤à¤•ोनि शिषà¥यांचें वचन । शà¥रीगà¥रà¥मूरà¥ति पà¥रसनà¥नवदन । निरोप देती साधारण । तीरà¥थयातà¥रे शिषà¥यांसी ॥२५॥
या बà¥रहà¥मांडगोलकांत । तीरà¥थराज काशी विखà¥यात । तेथें तà¥मà¥हीं जावें तà¥वरित । सेवा गंगाभागीरथी ॥२६॥
भागीरथीतटाकयातà¥रा । साठी योजनें पवितà¥रा । साठी कृचà¥à¤›à¥र-फळ ततà¥र । पà¥रयाग गंगादà¥वारीं दà¥विगà¥ण ॥२७॥
यमà¥नानदीतटाकेसी । यातà¥रा वीस गांव परियेसीं । कृचà¥à¤›à¥र तितà¥à¤•ेचि जाणा à¤सी । à¤à¤•ोमनें अवधारा ॥२८॥
सरसà¥वती मà¥हणजे गंगा । भूमीवरी असे चांगा । चतà¥रà¥विशति गांवें अंगा । सà¥नान करावें तटाकीं ॥२९॥
तितà¥à¤•ेंचि कृचà¥à¤›à¥रफल तà¥यासी । यजà¥à¤žाचें फल परियेसीं । बà¥रहà¥मलोकीं शाशà¥वतेसीं । राहे नर पितृसहित ॥३०॥
वरà¥णानदी कà¥शावरà¥ती । शतदà¥रू विपाशका खà¥याती । वितसà¥ता नदी शरावती । नदी असती मनोहर ॥३१॥
मरà¥दà¥वृधा नदी थोर । असिकà¥री मधà¥मती येर । पयसà¥वी घृतवतीतीर । तटाकयातà¥रा तà¥मà¥ही करा ॥३२॥
देवनदी मà¥हणिजे à¤à¤• । असे खà¥याति भूमंडळीक । पंधरा गांवें तटाक । यातà¥रा तà¥मà¥हीं करावी ॥३३॥
जितà¥à¤•े गांव तितके कृचà¥à¤›à¥र । सà¥नानमातà¥रें पवितà¥र । बà¥रहà¥महतà¥यादि पातकें नाश ततà¥र । मनोभावें आचरावें ॥३४॥
चंदà¥रभागा रेवतीसी । शरयू नदी गोमतीसी । वेदिका नदी कौशिकेसी । नितà¥यजला मंदाकिनी ॥३५॥
सहसà¥तà¥रवकà¥तà¥रा नदी थोर । पूरà¥णा पà¥णà¥यनदी येर । बाहà¥दा नदी अरà¥णा थोर । षोडश गांवें तटाकयातà¥रा ॥३६॥
जेथें नदीसंगम असती । तेथें सà¥नानपà¥णà¥य अमिती । तà¥रिवेणीसà¥नानफळें असतीं । नदीचे संगमीं सà¥नान करा ॥३७॥
पà¥षà¥à¤•रतीरà¥थ वैरोचनि । सनà¥निहिता नदी मà¥हणूनि । नदीतीरà¥थ असे सगà¥णी । गयातीरà¥थी सà¥नान करा ॥३८॥
सेतà¥बंध रामेशà¥वरीं । शà¥रीरंग पदà¥मनाभ-सरीं । पà¥रà¥षोतà¥तम मनोहरी । नैमिषारणà¥य तीरà¥थ असे ॥३९॥
बदरीतीरà¥थ नारायण । नदी असती अति पà¥णà¥य । कà¥रà¥à¤•à¥षेतà¥रीं करा सà¥नान । अनंत शà¥रीशैलà¥ययातà¥रेसी ॥४०॥
महालयतीरà¥थ देखा । पितृपà¥रीति तरà¥पणें à¤à¤•ा । दà¥विचतà¥वारि कà¥ळें निका । सà¥वरà¥à¤—ासी जाती भरंवसीं ॥४१॥
केदारतीरà¥थ पà¥षà¥à¤•रतीरà¥थ । कोटिरà¥दà¥र नरà¥मदातीरà¥थ । मातृकेशà¥वर कà¥बà¥à¤œतीरà¥थ । कोकामà¥à¤–ी विशेष असे ॥४२॥
पà¥रसादतीरà¥थ विजयतीरà¥थ । पà¥री चंदà¥रनदीतीरà¥थ । गोकरà¥ण शंखकरà¥ण खà¥यात । सà¥नान बरवें मनोहर ॥४३॥
अयोधà¥या मथà¥रा कांचीसी । दà¥वारावती गयेसी । शालगà¥रामतीरà¥थासी । शबलगà¥राम मà¥à¤•à¥तिकà¥षेतà¥र ॥४४॥
गोदावरीतटाकेसी । योजनें सहा परियेसीं । तेथील महिमा आहे à¤सी । वांजपेय तितà¥à¤•ें पà¥णà¥य ॥४५॥
सवà¥यअपसवà¥य वेळ तीनी । तटाकयातà¥रा मनोनेमीं । सà¥नान करितां होय जà¥à¤žानी । महापातकी शà¥दà¥ध होय ॥४६॥
आणिक दोनी तीरà¥थे असतीं । पà¥रयागसमान असे खà¥याति । भीमेशà¥वर तीरà¥थ मà¥हणती । वंजरासंगम पà¥रखà¥यात ॥४७॥
कà¥शतरà¥पण तीरà¥थ बरवें । तटाकयातà¥रा दà¥वादश गांवें । गोदावरी-समà¥दà¥रसंगमें । षटà¥तà¥रिंशत कृचà¥à¤›à¥रफळ ॥४८॥
पूरà¥णा नदीतटाकेंसी । चारी गांवें आचरा हरà¥षी । कृषà¥णावेणीतीरासी । पंधरा गांवें तटाकयातà¥रा ॥४९॥
तà¥à¤‚गभदà¥रातीर बरवें । तटाकयातà¥रा वीस गांवें । पंपासरोवर सà¥वभावें । अनंतमहिमा परियेसा ॥५०॥
हरिहरकà¥षेतà¥र असे खà¥याति । समसà¥त दोष परिहरती । तैसीच असे भीमरथी । दहा गांवें तटाकयातà¥रा ॥५१॥
पांडà¥रंग मातà¥लिंग । कà¥षेतà¥र बरवें पà¥री गाणग । तीरà¥थे असती तेथें चांग । अषà¥à¤Ÿतीरà¥थे मनोहर ॥५२॥
अमरजासंगमांत । कोटि तीरà¥थे असतीं खà¥यात । वृकà¥ष असे अशà¥वतà¥थ । कलà¥पवृकà¥ष तोचि जाणा ॥५३॥
तया अशà¥वतà¥थसनà¥मà¥à¤–ेंसी । नृसिंहतीरà¥थ परियेसीं । तया उतà¥तरभागेसी । वाराणसी तीरà¥थ असे ॥५४॥
तया पूरà¥वभागेसी । तीरà¥थ पापविनाशी । तदनंतर कोटितीरà¥थ विशेष । पà¥ढें रà¥दà¥रपादतीरà¥थ असे ॥५५॥
चकà¥रतीरà¥थ असे à¤à¤• । केशव देवनायक । ते पà¥रतà¥यकà¥ष दà¥वारावती देख । मनà¥मथतीरà¥थ पà¥ढें असे ॥५६॥
कलà¥लेशà¥वर देवसà¥थान । असे तेथें गंधरà¥वभà¥वन । ठाव असे अनà¥पमà¥य । सिदà¥धभूमि गाणगापà¥र ॥५७॥
तेथें जे अनà¥षà¥ठान करिती । तया इषà¥à¤Ÿारà¥थ होय तà¥वरितीं । कलà¥पवृकà¥ष आशà¥रयती । कान नोहे मनकामना ॥५८॥
काकिणीसंगम बरवा । भीमातीर कà¥षेतà¥र नांवा । अनंत पà¥णà¥य सà¥वभावा । पà¥रयागासमान असे देखा ॥५९॥
तà¥à¤‚गभदà¥रा वरदा नदी । संगमसà¥थानीं तपोनिधी । मलापहारीसंगमीं आधीं । पापें जातीं शतजनà¥मांचीं ॥६०॥
निवृतà¥तिसंगम असे खà¥याति । बà¥रहà¥महतà¥या नाश होती । जावें तà¥मà¥हीं तà¥वरिती । शà¥रीगà¥रॠमà¥हणती शिषà¥यांसी ॥६१॥
सिंहराशीं बृहà¥सà¥पति । येतां तीरà¥थे संतोषती । समसà¥त तीरà¥थी भागीरथी । येऊनियां à¤à¤•à¥य होय ॥६२॥
कनà¥यागतीं कृषà¥णेपà¥रती । तà¥वरित येते भागीरथी । तà¥à¤‚गभदà¥रा तà¥ळागतीं । सà¥रनदीपà¥रवेश परियेसा ॥६३॥
करà¥à¤•ाटकासी सूरà¥य येतां । मलपà¥रहरा कृषà¥णासंयà¥ता । सरà¥व जन सà¥नान करितां । बà¥रहà¥महतà¥या पापें जातीं ॥६४॥
भीमाकृषà¥णासंगमेसीं । सà¥नान करितां परियेसीं । साठ जनà¥म विपà¥रवंशीं । उपजे नर परियेसा ॥६५॥
तà¥à¤‚गभदà¥रासंगमीं देखा । तà¥याहूनि तà¥रिगà¥ण अधिका । निवृतà¥तिसंगमीं à¤à¤•ा । चतà¥रà¥à¤—à¥ण तà¥याहूनि ॥६६॥
पाताळगंगेचिये सà¥नानीं । मलà¥लिकारà¥à¤œà¥नदरà¥शनीं । षडà¥à¤—à¥ण फल तयाहूनि । पà¥नरावृतà¥ति तà¥यासी नाहीं ॥६७॥
लिंगालयीं पà¥णà¥य दà¥विगà¥ण । समà¥दà¥रकृषà¥णासंगमीं अगणà¥य । कावेरीसंगमीं पंधरा गà¥ण । सà¥नान करा मनोभावें ॥६८॥
तामà¥रपरà¥णी याचिपरी । पà¥णà¥य असंखà¥य सà¥नानमातà¥रीं । कृतमालानदीतीरीं । सरà¥व पाप परिहरे ॥६९॥
पयसà¥विनी नदी आणिक । भवनाशिनी अतिविशेष । सरà¥व पापें हरती à¤à¤• । समà¥दà¥रसà¥à¤•ंधदरà¥शनें ॥७०॥
शेषादà¥रिकà¥षेतà¥र शà¥रीरंगनाथ । पदà¥मनाभ शà¥रीमदनंत । पूजा करोनि जावें तà¥वरित । तà¥रिनामलà¥लकà¥षेतà¥रासी ॥७१॥
समसà¥त तीरà¥थांसमान । असे आणिक कà¥à¤‚भकोण । कनà¥याकà¥मारी-दरà¥शन । मतà¥सà¥यतीरà¥थीं सà¥नान करा ॥७२॥
पकà¥षितीरà¥थ असे बरवें । रामेशà¥वर धनà¥षà¥à¤•ोटी नावें । कावेरी तीरà¥थ बरवें । रंगनाथा संनिध ॥७३॥
पà¥रà¥षोतà¥तम चंदà¥रकà¥à¤‚डेसीं । महालकà¥षà¥मी कोलà¥हापà¥रासी । कोटितीरà¥थ परियेसीं । दकà¥षिण काशी करवीरसà¥थान ॥७४॥
महाबळेशà¥वर तीरà¥थ बरवें । कृषà¥णाउगम तेथें पहावें । जेथें असे नगर 'बहें' । पà¥णà¥यकà¥षेतà¥र रामेशà¥वर ॥७५॥
तयासंनिध असे ठाव । कोलà¥हगà¥रामीं नृसिंहदेव । परमातà¥मा सदाशिव । तोचि असे पà¥रतà¥यकà¥ष ॥७६॥
भिलà¥लवडी कृषà¥णातीरीं । शकà¥ति असे भà¥वनेशà¥वरी । तेथें तप करिती जरी । तेचि ईशà¥वरीं à¤à¤•à¥यता ॥७७॥
वरà¥णासंगमीं बरवें । तेथें तà¥मà¥ही मनोभावें । सà¥नान करा मारà¥à¤•ंडेय-नांवें । संगमेशà¥वरू पूजावा ॥७८॥
ऋषींचे आशà¥रम । कृषà¥णातीरीं असती उतà¥तम । सà¥नान करितां होय जà¥à¤žान । तयासंनिध कृषà¥णेपà¥ढें ॥७९॥
पà¥ढें कृषà¥णापà¥रवाहांत । अमरापà¥र असे खà¥यात । पंचगंगासंगमांत । पà¥रयागाहूनि पà¥णà¥य अधिक ॥८०॥
अखिल तीरà¥थे तया सà¥थानीं । तप करिती सकळ मà¥नि । सिदà¥ध होय तà¥वरित जà¥à¤žानी । अनà¥पम कà¥षेतà¥र परियेसा ॥८१॥
à¤सें पà¥रखà¥यात तया सà¥थानीं । अनà¥षà¥ठितां दिवस तीनी । अखिलाभीषà¥à¤Ÿ पावोनि । पावती तà¥वरित परमारà¥थी ॥८२॥
जà¥à¤—ालय तीरà¥थ बरवें । दृषà¥à¤Ÿà¥€à¤‚ पडतां मà¥à¤•à¥त वà¥हावें । शूरà¥पालय तीरà¥थ बरवें । असे पà¥ढें परियेसा ॥८३॥
विशà¥वामितà¥रऋषि खà¥याति । तप 'छाया' भगवती । तेथें समसà¥त दोष जाती । मलपà¥रहरासंगमीं ॥८४॥
कपिलऋषि विषà¥णà¥मूरà¥ति । पà¥रसनà¥न तà¥यासि गायतà¥री । शà¥वेतशृंगीं पà¥रखà¥याति । उतà¥तरवाहिनी कृषà¥णा असे ॥८५॥
तया सà¥थानीं सà¥नान करितां । काशीहूनि शतगà¥णिता । à¤à¤• मंतà¥र तेथें जपतां । कोटीगà¥णें फळ असे ॥८६॥
आणिक असे तीरà¥थ बरवें । केदारेशà¥वरातें पहावें । पीठापà¥रीं दतà¥तातà¥रेयदेव - । वास असे सनातन ॥८७॥
आणिक असे तीरà¥थ थोरी । पà¥रखà¥यात नामें मणिगिरि । सपà¥तऋषीं पà¥रीतिकरीं । तप केलें बहॠदिवस ॥८८॥
वृषभादà¥रि कलà¥याण नगरी । तीरà¥थे असतीं अपरंपारी । नवà¥हे संसारयेरà¤ारी । तया कà¥षेतà¥रा आचरावें ॥८९॥
अहोबळाचें दरà¥शन । साठी यजà¥à¤ž पà¥णà¥य जाण । शà¥रीगिरीचें दरà¥शन । नवà¥हे जनà¥म मागà¥ती ॥९०॥
समसà¥त तीरà¥थे भूमीवरी । आचरावीं परिकरी । रजसà¥वला होतां सरी । सà¥नान करितां दोष होय ॥९१॥
संकà¥रांति करà¥à¤•ाटक धरà¥नि । तà¥यजावे तà¥मà¥हीं मास दोनी । नदीतीरीं वास करिती कोणी । तà¥यांसी कांहीं दोष नाहीं ॥९२॥
तयांमधà¥यें विशेष । तà¥यजावें तà¥मà¥हीं तीन दिवस । रजसà¥वला नदी सà¥रस । महानदी येणेंपरी ॥९३॥
भागीरथी गौतमीसी । चंदà¥रभागा सिंधूनदीसी । नरà¥मदा शरयू परियेसीं । तà¥यजावें तà¥मà¥हीं दिवस तीनी ॥९४॥
गà¥रीषà¥मकाळीं सरà¥व नदींस । रजसà¥वला दहा दिवस । वापी-कूट-तटाकांस । à¤à¤• रातà¥र वरà¥à¤œावें ॥९५॥
नवें उदक जया दिवसीं । येतां ओळखा रजसà¥वलेसी । सà¥नान करितां महादोषी । येणेंपरी वरà¥à¤œावें ॥९६॥
साधारण पकà¥ष तà¥मà¥हांसी । सांगितलीं तीरà¥थे परियेसीं । जें जें पहाल दृषà¥à¤Ÿà¥€सीं । विधिपूरà¥वक आचरावें ॥९७॥
à¤à¤•ोनि शà¥रीगà¥रà¥à¤‚चें वचन । शिषà¥य सकळ करिती नमन । गà¥रà¥निरोप कारण । मà¥हणोनि निघती सकळिक ॥९८॥
सिदà¥ध मà¥हणे नामधारकासी । निरोप घेऊनि शà¥रीगà¥रà¥सी । शिषà¥य गेले यातà¥रेसी । राहिले शà¥रीगà¥रू गौपà¥यरà¥पें ॥९९॥
मà¥हणे सरसà¥वतीगंगाधर । पà¥ढील कथेचा विसà¥तार । à¤à¤•तां होय मनोहर । सकळाभीषà¥à¤Ÿà¥‡à¤‚ साधती ॥१००॥
गà¥रà¥à¤šरितà¥र कामधेनॠ। शà¥रोते होवोनि सावधानॠ। जे à¤à¤•ती भकà¥तजनॠ। लाधती चारी पà¥रà¥षारà¥थ ॥१०१॥
बà¥रहà¥मरसाची गोडी । सेवितों आमà¥हीं घडोघडी । जà¥यांसी होय आवडी । साधे तà¥वरित परमारà¥थ ॥१०२॥
इति शà¥रीगà¥रà¥à¤šरितà¥रामृते परमकथाकलà¥पतरौ शà¥रीनृसिंहसरसà¥वतà¥यà¥पाखà¥याने सिदà¥ध-नामधारकसंवादे तीरà¥थयातà¥रा निरà¥पणं नाम पंचदशोऽधà¥यायः
शà¥रीगà¥रà¥दतà¥तातà¥रेयारà¥पितमसà¥तॠ।
ओवीसंखà¥या ॥१०२॥
॥शà¥रीगà¥रà¥दतà¥तातà¥रेयारà¥पणमसà¥तà¥॥
शà¥री गà¥रà¥देव दतà¥त...!!!
