Apr 25
शà¥à¤°à¥€ गà¥à¤°à¥‚चरितà¥à¤° :: अधà¥à¤¯à¤¾à¤¯ अठरावा (संपूरà¥à¤£)
शà¥रीगणेशाय नमः ।
शà¥रीसरसà¥वतà¥यै नमः । शà¥रीगà¥रà¥भà¥यो नमः । जय जया सिदà¥धमà¥नि । तू तारक भवारà¥णी । सà¥धारस आमà¥à¤šà¥‡ शà¥रवणी । पूरà¥ण केला दातारा ॥१॥
गà¥रà¥à¤šरितà¥र कामधेनॠ। à¤à¤•ता न-धाये माà¤à¥‡ मन । कांकà¥षीत होते अंतःकरण । कथामृत à¤à¤•ावया ॥२॥
धà¥यान लागले शà¥रीगà¥रà¥à¤šरणी । तृपà¥ति नवà¥हे अंतःकरणी । कथामृत संजीवनी । आणिक निरोपावे दातारा ॥३॥
येणेपरी सिदà¥धासी । विनवी शिषà¥य भकà¥तीसी । माथा लावूनि चरणांसी । कृपा भाकी तये वेळी ॥४॥
शिषà¥यवचन à¤à¤•ोनि । संतोषला सिदà¥धमà¥नि । सांगतसे विसà¥तारोनि । à¤à¤•ा शà¥रोते à¤à¤•चितà¥ते ॥५॥
à¤à¤• शिषà¥या शिकामणी । धनà¥य धनà¥य तà¥à¤à¥€ वाणी । तà¥à¤à¥€ भकà¥ति शà¥रीगà¥रà¥à¤šरणी । तलà¥लीन à¤ाली परियेसा ॥६॥
तà¥à¤œà¤•रिता आमà¥हांसी । चेतन जाहले परियेसीं । गà¥रà¥à¤šरितà¥र आदà¥यंतेसी । सà¥मरण जाहले अवधारी ॥७॥
भिलà¥लवडी सà¥थानमहिमा । निरोपिला अनà¥पमा । पà¥ढील चरितà¥र उतà¥तमा । सांगेन à¤à¤•ा à¤à¤•चितà¥तें ॥८॥
कà¥वचितà¥à¤•ाळ तये सà¥थानी । शà¥रीगà¥रॠहोते गौपà¥येनि । पà¥रकट जहाले मà¥हणोनि । पà¥ढे निघाले परियेसा ॥९॥
वरà¥णासंगम असे खà¥यात । दकà¥षिणवाराणसी मà¥हणत । शà¥रीगà¥रॠआले अवलोकित । भकà¥तानà¥à¤—à¥रह करावया ॥१०॥
पà¥ढें कृषà¥णातटाकांत । शà¥रीगà¥रू तीरà¥थे पावन करीत । पंचगंगगासंगम खà¥यात । तेथें राहिले दà¥वादशाबà¥दे ॥११॥
अनà¥पमà¥य तीरà¥थ मनोहर । जैसें अविमà¥à¤•à¥त काशीपà¥र । पà¥रयागसमान तीरà¥थ थोर । मà¥हणोनि राहिले परियेसा ॥१२॥
कà¥रवपà¥र गà¥राम गहन । कà¥रूकà¥षेतà¥र तोंचि जाण । पंचगंगासंगम कृषà¥णा । अतà¥योतà¥तà¥म परियेसा ॥१३॥
कà¥रà¥à¤•à¥षेतà¥रीं जितके पà¥णà¥य । तयाहूनि अधिक असे जाण । तीरà¥थे असà¥ती अगणà¥य़ । मà¥हणोनि राहिले शà¥रीगà¥रू ॥१४॥
पंचगंगानदीतीर । पà¥रखà¥यात असे पà¥राणांतर । पांच नामे आहेति थोर । सांगेन à¤à¤•ा à¤à¤•चितà¥तें ॥१५॥
शिवा भदà¥रा भोगावती । कà¥à¤‚भीनदी सरसà¥वती । ' पंचगंगा' à¤सी खà¥याति । महापातक संहारी ॥१६॥
à¤सी पà¥रखà¥यात पंचगंगा । आली कृषà¥णेचिया संगा । पà¥रयागाहूनि असे चांगा । संगमसà¥थान मनोहर ॥१७॥
अमरापà¥र मà¥हणिजे गà¥राम । सà¥थान असे अनà¥पमà¥य । जैसा पà¥रयागसंगम । तैसे सà¥थान मनोहर ॥१८॥
वृकà¥ष असे औदà¥à¤‚बर । पà¥रतà¥यकà¥ष जाणा कलà¥पतरॠ। देव असे अमरेशà¥वर । तया संगमा षटकूळी ॥१९॥
जैसी वाराणसी पà¥री । गंगाभागीरथी-तीरी । पंचनदींसंगम थोरी । ततà¥समान परियेसा ॥२०॥
अमरेशà¥वरसंनिधानी । आहेति चौसषà¥à¤Ÿ योगिनी । शकà¥तितीरà¥थ निरà¥à¤—à¥णी । पà¥रखà¥यात असे परियेसा ॥२१॥
अमरेशà¥वरलिंग बरवे । तà¥यासी वंदà¥नि सà¥वभावे । पà¥à¤œितां नर अमर होय । विशà¥वनाथ तोचि जाणा ॥२२॥
पà¥रयागी करितां माघसà¥नान । जें पà¥णà¥य होय साधन । शतगà¥ण होय तयाहून । à¤à¤• सà¥नाने परियेसा ॥२३॥
सहज नदीसंगमांत । पà¥रयागसमान असे खà¥यात । अमरेशà¥वर परबà¥रहà¥म वसà¥तॠ। तया सà¥थानी वास असे ॥२४॥
याकारणें तिये सà¥थानी । कोटितीरà¥थे असती निरà¥à¤—à¥णी । वाहे गंगो दकà¥षिणी । वेणीसहित निरंतर ॥२५॥
अमित तीरà¥थे तया सà¥थानी । सांगता विसà¥तार पà¥राणीं । अषà¥à¤Ÿतीरà¥थ खà¥याति जीण । तया कृषà¥णातटाकांत ॥२६॥
उतà¥तर दिशी असे देखा वहे कृषà¥णा पशà¥à¤šिममà¥à¤–ा । 'शà¥à¤•à¥लतीरà¥थ' नाम à¤à¤•ा । बà¥रहमà¥हतà¥यापाप दूर ॥२७॥
औदà¥à¤‚बर सनà¥मà¥à¤–ेसी । तीनी तीरà¥थे परियेसी । à¤à¤•ानंतर à¤à¤• धनà¥षी । तीरà¥थे असती मनोहर ॥२८॥
'पापविनाशी' 'कामà¥यतीरà¥थ' । तिसरें सिधà¥द ' वरदतीरà¥थ । अमरेशà¥वरसंनिधारà¥थ । अनà¥पमà¥य असे भूमंडळी ॥२९॥
पà¥ढें संगम-षटà¥à¤•à¥ळांत । पà¥रयागतीरà¥थ असे खà¥यात । ' शाकà¥तितीरà¥थ' अमरतीरà¥थ' । कोटितीरà¥थ' परियेसा ॥३०॥
तीरà¥थे असती अपरांपर । सांगता असे विसà¥तार । याकारणें शà¥रीपादगà¥रॠ। राहिले तेथें दà¥वादशाबà¥दें ॥३१॥
कृषà¥णा वेणी नदी दोनी । पंचगंगा मिळोनी । सपà¥तनदीसंगम सगà¥णी । काय सांगू महिमा तà¥याची ॥३२॥
बà¥रहà¥महतà¥यादि महापातकें । जळोनि जातीं सà¥नानें à¤à¤•ें । à¤सें सिधà¥दà¥सà¥थान निकें । सकळाभीषà¥à¤Ÿ होय तेथें ॥३३॥
काय सांगूं तà¥यांची महिमा । आणिक दà¥यावया नाहीं उपमा । दरà¥शनमातें होती कामà¥या । सà¥नानफळ काय वरà¥णू ॥३४॥
साकà¥षातॠकलà¥पतरॠ। असे वृकà¥ष औदà¥बरॠ। गौपà¥य होऊन अगोचरॠ। राहिले शà¥रीगà¥रॠतया सà¥थानी ॥३५॥
भकà¥तजनतारणारà¥थ । होणार असे खà¥यात । राहिले तेथें शà¥रीगà¥रà¥नाथ । मà¥हणोनि पà¥रकट जाहले जाणा ॥३६॥
असता पà¥ढें वरà¥तमानीं । भिकà¥षा करावया पà¥रतिदिनीं । अमरापà¥र गà¥रामी । जाती शà¥रीगà¥रॠपरियेसा ॥३७॥
तया गà¥रामी दà¥विज à¤à¤• । असे वेदभà¥यासक । तà¥याची भारà¥या पतिसेवक । पतिवà¥रतशिरोमणी ॥३८॥
सà¥à¤•à¥षीण असे तो बà¥राहà¥मण । शà¥à¤•à¥लभिकà¥षा करी आपण । करà¥ममारà¥à¤—ी आचरण । असे सातà¥विक वृतà¥तीनें ॥३९॥
तया विपà¥रमंदिरांत । असे वेल उनà¥नत । शेंगा निघती नितà¥य बहà¥त । तà¥याणे उदरपूरà¥ति करी ॥४०॥
à¤à¤–ादे दिवशी तà¥या बà¥राहà¥मणासी । वरो न मिळे परियेसीं । तया शेंगांते रांधोनि हरà¥षी । दिवस कà¥रमी येणेंपरी ॥४१॥
à¤सा तो बà¥राहà¥मण दरिदà¥री । याचकारणें उदर भरी । पंचमहायजà¥à¤ž कà¥सरी । अतिथि पूजी भकà¥तीनें ॥४२॥
वरà¥तता शà¥रीगà¥रॠà¤à¤•े दिवसीं । तया विपà¥रमंदिरासी । गेले आपण भिकà¥षेसी । नेलें विपà¥रे भकà¥तिनें ॥४३॥
भकà¥तिपूरà¥वक शà¥रीगà¥रूसी । पूजा करी तो षोडशी । घेवडे-शेंगा बहà¥वसी । केली होती पतà¥र-शाका ॥४४॥
भिकà¥षा करून बà¥राहà¥मणासी । आशà¥वासिती गà¥रॠसंतोषी । गेलें तà¥à¤à¥‡ दरिदà¥र दोषी । मà¥हणोनी निघती तये वेळी ॥४५॥
तया विपà¥राचे गृहांत । जो का होता वेल उनà¥नत । घेवडा नाम विखà¥यात । आंगण सरà¥व वेषà¥à¤Ÿिलें असे ॥४६॥
तया वेलाचें à¤ाडमूळ शà¥रीगà¥रà¥मूरà¥ति छेदिती तातà¥à¤•ाळ । टाकोनि देती परिबळें । गेले आपण संगमासी ॥४७॥
विपà¥रवनिता तये वेळी । दà¥:ख करिती पà¥तà¥र सकळी । मà¥हणती पहा हो दैव बळी । कैसें अदृषà¥à¤Ÿ आपà¥लें ॥४८॥
आमà¥हीं तया यतीशà¥वरासी । काय उपदà¥रव केला तà¥यासी । आमà¥à¤šा गà¥रास छेदà¥नी कैसी । टाकोनि दिलà¥हा भूमीवरी ॥४९॥
à¤सेपरी ते नारी । दà¥:ख करी नानापरी । पà¥रà¥ष तिचा कोप करी । मà¥हणे पà¥रारबà¥ध पà¥रमाण ॥५०॥
मà¥हणे सà¥तà¥रियेसी तये वेळी । जें जें होणार जया काळी । निरà¥माण करी चंदà¥रमोळी । तया आधीन । विशà¥व जाण ॥५१॥
विशà¥ववà¥यापक नारायण । उतà¥पतà¥तिसà¥थितिलया कारण । पिपीलिकादि सà¥थूळ-जीवन । समसà¥तां आहार पà¥रवीतसे ॥५२॥
'आयà¥रनà¥नं पà¥रयचà¥à¤›ति' । à¤सें बोले वेदशà¥रà¥ति । पंचानन आहार हसà¥ती । केवी करी पà¥रतà¥यही ॥५३॥
चौरà¥यायशी लकà¥ष जीवराशी । सà¥थूल सूकà¥षà¥म समसà¥तांसी । निरà¥माण केलें आहारासी । मग उतà¥पतà¥ति तदनंतरें ॥५४॥
रंकरायासी à¤à¤• दृषà¥à¤Ÿà¥€ । करà¥नि निकà¥षेपण । सकृत अथवा दà¥षà¥à¤•ृतà¥य जाण । आपà¥लें आपणचि भोगणें । पà¥ढीलà¥यावरी काय बोल ॥५६॥
आपà¥लें दैव असतां उणें । पà¥ढिलà¥या बोलती मूरà¥à¤–पणे ।जे पेरिलें तोंचि भकà¥षणें । कवणावरी बोल सांगे ॥५७॥
बोल ठेविसी यतीशà¥वरासी । आपलें आरà¥à¤œव न विचारिसी । गà¥रास हरितला मà¥हणसी । अविदà¥यासागरी बà¥डोनि ॥५८॥
तो तारक आमà¥हांसी ।मà¥हणोनि आला भिकà¥षेसी । नेलें आमà¥à¤šà¥‡ दरिदà¥रदोषी । तोचि तारील आमà¥तें ॥५९॥
येणेंपरी सà¥तà¥रियेसी । संभाषी विपà¥र परियेसी । काढोनि वेलशाखेसी । टाकीता à¤ाला गंगेत ॥६०॥
तया वेलाचें मूळ थोरी । जे कां होतें आपà¥ले दà¥वारी । काढूं मà¥हणà¥नि दà¥विजवरी । खणिता à¤ाला तया वेळीं ॥६१॥
काढितां वेलमूळासी । लाधला कà¥à¤‚भे निधानेसी । आनंद जाहला बहà¥वसी । घेऊनि गेला घरांत ॥६२॥
मà¥हणती नवल काय वरà¥तले । यतीशà¥वर आमà¥हां पà¥रसनà¥नà¥न à¤ाले । मà¥हणोनि हà¥या वेला छेदिलें । निधान लाधलें आमà¥हांसी ॥६३॥
नर नवà¥हे तो योगीशà¥वर होईल ईशà¥वरीअवतार । आमà¥हां भेटला दैनà¥यहर । मà¥हणती चला दरà¥शनासी ॥६४॥
जाऊनि संगमा शà¥रीगà¥रà¥सी । पूजा करिती बहà¥वसी । वृतà¥तांत सांगती तयासी । तये वेळी परियेसा ॥६५॥
शà¥रीगà¥रॠमà¥हणती तयासी । तà¥मà¥ही न सांगणें कवणासी । पà¥रकट करितां आमà¥हांसी । नसेल लकà¥षà¥मी तà¥मचे घरी ॥६६॥
à¤सेपरी तया दà¥विजासी । सांगे शà¥रीगà¥रॠपरियेसी । अखंड लकà¥षà¥मी तà¥मचे वंशी । पà¥तà¥रपौतà¥री नांदाल ॥६७॥
à¤सा वर लधोन । गेली वनिता तो बà¥राहà¥मण । शà¥रीगà¥रà¥à¤•ृपा à¤सी जाण । दरà¥शनमातà¥रे दैनà¥य हरे ॥६८॥
जà¥यासी होय शà¥रीगà¥रà¥à¤•ृपा । तà¥यासी कैचें दैनà¥य पाप । कलà¥पवृकà¥ष-आशà¥रय करितां बापा । दैनà¥य कैंचे तया घरी ॥६९॥
दैव उणा असेल जो नरॠ। तà¥याणें आशà¥रयावा शà¥रीगà¥रॠ। तोचि उतरेल पैलपारॠ। पूजà¥य होय सकळिकांई ॥७०॥
जो कोण भजेल शà¥रीगà¥रॠ। तà¥यासी लाधेल इह-परॠ। अखंड लकà¥षà¥मी तà¥याचे घरी । अषà¥à¤Ÿà¥ˆशà¥वरà¥ये नांदती ॥७१॥
सिधà¥द मà¥हणे नामधारकासी । शà¥रीगà¥रà¥महिमा असे à¤सी । भजावे तà¥मà¥हीं मनोमानसीं । कामधेनॠतà¥à¤à¥या घरीं ॥७२॥
गंगाधराचा कà¥मर । सांगे शà¥रीगà¥रà¥à¤šरितà¥रविसà¥तार । पà¥ढील कथामृतसार । à¤à¤•ा शà¥रोते à¤à¤•चितà¥तें ॥७३॥
इति शà¥रीगà¥रà¥à¤šरितà¥रामृते परमकथाकलà¥पतरौ शà¥रीनृसिंहसरसà¥वतà¥यà¥पाखà¥याने सिधà¥द-नामधारकसंवादे अमरापà¥रमहिमानं-दà¥विजदैनà¥यहरणं नाम अषà¥à¤Ÿादशोऽधà¥याय:
शà¥रीगà¥रà¥दतà¥तातà¥रेयारà¥पितमसà¥तॠ।
ओवीसंखà¥या ॥७३॥
॥शà¥रीगà¥रà¥दतà¥तातà¥रेयारà¥पणमसà¥तà¥॥
शà¥री गà¥रà¥देव दतà¥त...!!!
