Aug 29
शà¥à¤°à¥€ गà¥à¤°à¥‚चरितà¥à¤° :: अधà¥à¤¯à¤¾à¤¯ छतà¥à¤¤à¤¿à¤¸à¤¾à¤µà¤¾ (संपूरà¥à¤£)
शà¥रीगणेशाय नमः । शिषà¥योतà¥तम नामकरणी । लागे सिदà¥धाचे चरणी । विनवीतसे कर जोडोनि । भकà¥तिभावे करूनिया ॥१॥
जय जयाजी सिदà¥ध मà¥नि । तूचि तारक भवारà¥णी । तूचि होसी बà¥रहà¥मजà¥à¤žानी । अविदà¥यातिमिरभासà¥à¤•र ॥२॥
मायामोहरजनीत । होतो आपण निदà¥रिसà¥त । कृपासागर शà¥रीगà¥रà¥नाथ । जागृत केले आमà¥हांसी ॥३॥
तिमिरहरण भासà¥à¤•रॠ। मज भेटलासी गà¥रॠ। कडे केले भवसागरॠ। चिनà¥मयातà¥मा सिदà¥ध मà¥नि ॥४॥
à¤से मà¥हणोनि सिदà¥धासी । विनवी भावभकà¥तीसी । गà¥रà¥मूरà¥ति संतोषी । अभयकर देतसे ॥५॥
पà¥ढे चरितà¥र केवी à¤ाले । विसà¥तारावे सà¥वामी वहिले । आमà¥ते सà¥वामी कृतारà¥थ केले । जà¥à¤žानामृत पà¥राशवून ॥६॥
कथामृत à¤à¤•ता शà¥रवणी । तृपà¥ति न होय अंतःकरणी । निरोपावे विसà¥तारोनि मà¥हणोनि चरणी लागला ॥७॥
सिदà¥ध मà¥हणे नामधारका । पà¥ढील कथा à¤ाली निका । à¤à¤•चितà¥ते तà¥मà¥ही à¤à¤•ा । जà¥à¤žान होय समसà¥तांसी ॥८॥
गाणगापà¥री असता शà¥रीगà¥रॠ। महिमा वाढली अपरंपारॠ। बोलता असे विसà¥तारॠ। तावनà¥मातà¥र सांगतसो ॥९॥
महिमा à¤à¤•ेक सांगता । विसà¥तार होईल बहॠकथा । अवतार शà¥रीहरी साकà¥षाता । कवण शके वरà¥णावया ॥१०॥
तया गाणगापà¥रात । होता विपà¥र वेदरत । विरकà¥त असे बहà¥शà¥रà¥त । करà¥ममारà¥à¤—े वरà¥ततसे ॥११॥
न घेतला पà¥रतिगà¥रह तà¥याणे । परानà¥नासी न वचे नेणे । मिथà¥या वाचे नेणे । अनà¥वाद आपण न करीच ॥१२॥
नितà¥य शà¥षà¥à¤• भिकà¥षा करी । तेणे आपà¥ले उदर भरी । तयाची नारी असे घरी । कà¥रोधवंत परियेसा ॥१३॥
याचकवृतà¥ति तो बà¥राहà¥मण । कंठी संसार सामानà¥यपणे । अतीत- अभà¥यागताविणे । न घेई अनà¥न पà¥रतà¥यही ॥१४॥
तया गà¥रामी पà¥रतिदिवसी । विपà¥र येती समाराधनेसी । सहसà¥तà¥र संखà¥या बà¥राहà¥मणांसी । मिषà¥à¤Ÿानà¥न घालिती परियेसा ॥१५॥
समसà¥त जावोनि भोजन करिती । तया विपà¥रवनितेपà¥रती । येऊनि गृही सà¥तà¥ति करिती । अनेक परीची पकà¥वानà¥ने ॥१६॥
à¤à¤•ोनि तया विपà¥रनारी । नानापरी दà¥à¤ƒà¤– करी । परमेशà¥वरा शà¥रीहरी । मà¥हणोनि चिंती मनात ॥१७॥
कैसे दैव आपà¥ले हीन । नेणे सà¥वपà¥नी à¤से अनà¥न । दरिदà¥री पतीसी वरून । सदा कषà¥à¤Ÿ भोगितसे ॥१८॥
पूरà¥वजनà¥मीचे आराधन । तैसा आपणासी पति हीन । सदा पाहे दरिदà¥रपण । वरà¥ततसो देवराया ॥१९॥
समसà¥त विपà¥र सà¥तà¥रियांसहित । नितà¥य परानà¥नभोजन करीत । पूरà¥वजनà¥मीचे सà¥à¤•ृत । केले होते समसà¥ती ॥२०॥
आपà¥ला पति दैवहीन । कदा नेणे परानà¥नभोजन । काय करावे नारायण । मà¥हणोनि चिंती मनात ॥२१॥
वरà¥तता à¤से तया सà¥थानी । आला विपà¥र महाधनी । अपरपकà¥ष करणे मनी । मà¥हणोनि आला परियेसी ॥२२॥
तया सà¥थानी विपà¥रासी । कà¥षण दिले परियेसी । सवे तà¥यांचà¥या सà¥तà¥रियांसी । आवंतिले तिही परियेसा ॥२३॥
देखोनि ते विपà¥रवनिता । पतीजवळी आली तà¥वरिता । सांगती à¤ाली विसà¥तारता । आमंतà¥रण बà¥राहà¥मणाचे ॥२४॥
अनेक परीची पकà¥वानà¥ने । देताती वसà¥तà¥रे परिधाने । अपार दकà¥षिणादà¥रवà¥यदाने । देताती à¤à¤•े पà¥राणेशà¥वरा ॥२५॥
याते सà¥वामी अंगीकारणे । अथवा आपण निरोप देणे । कांकà¥षा करिते माà¤à¥‡ मन । अपूरà¥व अनà¥न जेवावे ॥२६॥
à¤à¤•ोनि तियेचे वचन । निरोप देत बà¥राहà¥मण । सà¥à¤–े जावे करी भोजन । आपणा न घडे मà¥हणतसे ॥२७॥
निरोप घेउनी तये वेळी । गेली तया गृहसà¥थाजवळी । आपण येऊ भोजनकाळी । मà¥हणोनि पà¥से तयासी ॥२८॥
विपà¥र मà¥हणे तियेसी । आमà¥ही सांगू दंपतीसी । बोलावी आपà¥लà¥या पतीसी । तरीच आमà¥à¤šà¥या गृहा यावे ॥२९॥
à¤à¤•ोनि तयाचे वचन । à¤ाली नारी खेदे खिनà¥न । विचार करी आपà¥ले मन । काय करावे मà¥हणोनिया ॥३०॥
मà¥हणे आता काय करणे । कैसे दैव आपà¥ले उणे । बरवे अनà¥न सà¥वपà¥नी नेणे । पतीकरिता आपणासी ॥३१॥
विचारोनि मानसी । आली नृसिंहगà¥रूपासी । नमन करी साषà¥à¤Ÿांगेसी । अनेकापरी विनवीतसे ॥३२॥
मà¥हणे सà¥वामी काय करणे । बरवे अनà¥न कधी नेणे । आपà¥ले पतीसी सांगणे । आवंतणे बरवे येतसे ॥३३॥
सांगू मà¥हणती दंपतीसी । माà¤ा पति नायके वचनासी । न वचे कधी परानà¥नासी । काय करू मà¥हणतसे ॥३४॥
सà¥वामी आता कृपा करणे । माà¤à¥या पतीते सांगणे । बरवी येताती आमंतà¥रणे । अनà¥नवसà¥तà¥र देताती ॥३५॥
à¤à¤•ोनि तियेचे वचन । शà¥रीगà¥रà¥मूरà¥ति हासà¥यवदन । बोलावूनिया ततà¥à¤•à¥षण । सांगती तया दà¥विजासी ॥३६॥
शà¥रीगà¥रॠमà¥हणती तयासी । जावे तà¥मà¥ही आवंतणेसी । तà¥à¤à¥‡ सà¥तà¥रियेचे मानसी । असे मिषà¥à¤Ÿानà¥न जेवावे ॥३७॥
तिचे मनींची वासना जाण । तà¥वा पà¥रवावी कारण । सदा दà¥शà¥à¤šित अंतःकरण । कà¥लसà¥तà¥रियेचे असो नये ॥३८॥
à¤à¤•ोनि शà¥रीगà¥रूचे वचन । नमन करी तो बà¥राहà¥मण । विनवीतसे कर जोडून । परानà¥न आपणा नेम असे ॥३९॥
गà¥रà¥वचन जो न करी । तोचि पडे रौरवघोरी । निरोप तà¥मचा माà¤à¥या शिरी । जाईन तà¥वरित मà¥हणतसे ॥४०॥
पà¥सोनिया शà¥रीगà¥रूसी । आले दंपतà¥य आवंतणेसी । आनंद à¤ाला बहà¥वसी । तया विपà¥रसà¥तà¥रियेते ॥४१॥
पितृनाम उचà¥à¤šारोन । संकलà¥प करी तो बà¥राहà¥मण । अनेक परीचे मिषà¥à¤Ÿानà¥न । वाढिती तया दंपतीसी ॥४२॥
भोजन करिता समयासी । दिसे विपरीत तियेसी । शà¥वान सूकर येउनी हरà¥षी । समागमे जेविताती ॥४३॥
कंटाळले तिचे मन । उठली आपण तà¥यजà¥नी अनà¥न । जे जेवीत होते बà¥राहà¥मण । तया समसà¥तांसी सांगतसे ॥४४॥
à¤सेपरी पतीसहित । आली नारी चिंताकà¥रांत । पतीस सांगे वृतà¥तानà¥त । शà¥वानउचà¥à¤›िषà¥à¤Ÿ जेविलेती ॥४५॥
सà¥तà¥रियेसी मà¥हणे तो बà¥राहà¥मण । तà¥à¤à¥‡ नि आपà¥ले दैव हीन । घडले आपणासी परानà¥न । उचà¥à¤›िषà¥à¤Ÿ शà¥वानसूकरांचे ॥४६॥
à¤से मà¥हणोनि सà¥तà¥रियेसी । आली दोघे शà¥रीगà¥रà¥पासी । नमन केले परियेसी । à¤à¤•ा शà¥रोते à¤à¤•चितà¥ते ॥४७॥
शà¥रीगà¥रॠमà¥हणती तियेसी । कैसे सà¥à¤– परानà¥नासी । सदा दà¥à¤–विसी पतीसी । पà¥रले तà¥à¤à¥‡ मनोरथ ॥४८॥
à¤से वचन à¤à¤•ोनि । लागे नारी शà¥रीगà¥रà¥à¤šरणी । विनवीतसे कर जोडूनि । कà¥षमा करणे सà¥वामिया ॥४९॥
मंदमति आपणासी । दोष घडविले पतीसी । नेले आपण परानà¥नासी । कà¥षमा करणे सà¥वामिया ॥५०॥
चिंता करी दà¥विजवरू । मà¥हणे सà¥वामी काय करू । दोष घडला अपारू । वà¥रतभंग à¤ाला मà¥हणोनि ॥५१॥
परानà¥न न घà¥यावे मà¥हणोनि । संकलà¥प होता माà¤à¥‡ मनी । मिळाली सती वैरिणी । दोष आपणा घडविला ॥५२॥
à¤à¤•ोनि तयाचे वचन । शà¥रीगà¥रॠमà¥हणती हासोन । पà¥रविली सà¥तà¥रियेची वासना । आता तिचे मन धाले ॥५३॥
कधी न वचे परानà¥नासी । वरà¥तेल तà¥à¤à¥या वाकà¥यासरसी । न करी चिंता मानसी । दोष तà¥à¤œ नाही जाण ॥५४॥
आणिक à¤à¤• सांगे तà¥à¤œ । जेणे धरà¥म घडती सहज । अडला असेल à¤à¤–ादा दà¥विज । देवपितृकरà¥माविणे ॥५५॥
कोणी न मिळती विपà¥र तà¥यासी । जावे तेथे भोजनासी । जरी तेथे तू न जासी । अनंत दोष असे जाण ॥५६॥
शà¥रीगà¥रूचे वचन à¤à¤•ोन । साषà¥à¤Ÿांगी करी नमन । विनवीतसे कर जोडून । विनंति माà¤à¥€ परियेसा ॥५७॥
अनà¥न घà¥यावे कवणा घरी । घडतील दोष कवणेपरी । जाऊ नये कवणा घरी । निरोपावे सà¥वामिया ॥५८॥
विपà¥रवचन à¤à¤•ोन । शà¥रीगà¥रॠसांगती विसà¥तारोन । सावधान करून मन । à¤à¤•ा शà¥रोते सकळिक ॥५९॥
शà¥रीगà¥रॠमà¥हणती विपà¥रासी । अनà¥न घà¥यावया घरे पà¥ससी । गà¥रà¥भà¥वनादिकी हरà¥षी । जेवावे शिषà¥यवरà¥à¤—ा घरी ॥६०॥
वैदिकादि विदà¥वजà¥à¤œन । मातà¥ळ आपà¥ला शà¥वशà¥र जाण । सहोदरादि साधà¥à¤œन । तया घरि जेवावे ॥६१॥
अडला विपà¥र बà¥राहà¥मणाविण । तà¥याचे घरी घà¥यावे अनà¥न । करावे गायतà¥रीजपन । दोष जाती अवधारा ॥६२॥
विपà¥र मà¥हणे शà¥रीगà¥रूसी । विनंत माà¤à¥€ परियेसी । निषिदà¥ध अनà¥न आमà¥हासी । कवणà¥या घरी जेवू नये ॥६३॥
शà¥रीगà¥रॠसांगती बà¥राहà¥मणासी । अनà¥नवरà¥à¤œित घरे à¤सी । अपार असे सà¥मृति चंदà¥रिकेसी । ऋषिसंमते सांगेन ॥६४॥
नितà¥य मातापितयांसी । सेवा घेती अतिदोषी । जाऊ नये तया घरांसी । धनलोभिषà¥ठ दà¥विजांघरी ॥६५॥
कलतà¥र पà¥तà¥र कषà¥à¤Ÿवोनि । धरà¥म करी विपà¥रालागोनि । अनà¥ननिषेध तया भà¥वनी । दोष घडती जेविलà¥या ॥६६॥
गरà¥विषà¥ठ चितà¥रक शसà¥तà¥रधारी । विपà¥र जाण मलà¥लयà¥दà¥ध करी । वीणा वादà¥य जà¥याचे घरी । न घà¥यावे अनà¥न बà¥राहà¥मणाने ॥६७॥
बहिषà¥à¤•ारी विपà¥राघरी । याचकवृतà¥तीने उदर भरी । अनà¥न वरà¥à¤œावे तया घरी । आतà¥मसà¥तà¥ति परनिंदक ॥६८॥
बहà¥à¤œन à¤à¤• अनà¥न करिती । पृथकॠवैशà¥वदेव न करिती । वरà¥à¤œावी अनà¥ने विपà¥रजाती । महादोष बोलिजे ॥६९॥
गà¥रॠमà¥हणोनि समसà¥तांसी । आपण मंतà¥र उपदेशी । शिषà¥य रहाटे दà¥रà¥वृतà¥तींसी । तà¥या गà¥रà¥à¤˜री जेवू नये ॥७०॥
कà¥रोधवंत बà¥राहà¥मण असे । अनà¥न न घà¥यावे तà¥या गृही à¤से । सà¥तà¥रियेसी वरà¥à¤œिता पà¥रà¥ष असे । जेवू नये तया घरी ॥७१॥
धनगरà¥वी तामसाघरी । कृपण निरà¥दà¥रवà¥य वà¥यभिचारी । दांभिक दà¥राचारी विपà¥राघरी । अनà¥न तà¥मà¥ही वरà¥à¤œावे ॥७२॥
पà¥तà¥रा पतीते सोडोनि । वेगळी असे जे बà¥राहà¥मणी । वरà¥à¤œावे अनà¥न साधà¥à¤œनी । महादोष बोलिजे ॥७३॥
सà¥तà¥रीजित असे à¤à¤–ादा जरी । विपà¥र सà¥वरà¥णाकार करी । सदा बहॠयाचक जरी । तया घरी न जेवावे ॥७४॥
खळ राजसेवकाघरी । लोह काषà¥ठ छेदन करी । वसà¥तà¥रधà¥तà¥या रजकाघरी । दान विपà¥रे घेऊ नये ॥७५॥
मदà¥यपान नराघरी । याचने उदरपूरà¥ति करी । वेशà¥मी सहजार असे नारी । दान विपà¥रे न घà¥यावे ॥७६॥
तसà¥à¤•रविदà¥या असे जà¥यासी । दà¥वारपाळकाघरी परियेसी । न घà¥यावे अनà¥न कà¥à¤Ÿिलासी । महादोष बोलिजे ॥७७॥
दà¥रवà¥य घेउनी शूदà¥राकरी । अधà¥ययन सांगे दà¥विजवरी । अनà¥न वरà¥à¤œावे तया घरी । घोडी विकी जो बà¥राहà¥मण ॥७८॥
भागवतकीरà¥तन नाही घरी । दà¥यूतकरà¥मी अतिनिषà¥ठà¥री । सà¥नानावीण भोजन करी । तया घरी जेवू नये ॥७९॥
न करी संधà¥या सायंकाळी । दान न करी कदा काळी । पितृकरà¥म वरà¥à¤œिता कà¥ळी । तया घरी न जेवावे ॥८०॥
दंभारà¥थाने जो जप करी । अथवा कापटà¥यरूपे जरी । दà¥रवà¥य घेवोनि जप करी । तया घरी जेवू नये ॥८१॥
ऋण देऊन à¤à¤–ादà¥यासी । उपकार दावी परियेसी । दà¥रवà¥य सांची कलतà¥रेसी । तया घरी जेवू नये ॥८२॥
विशà¥वासघातकी नराघरी । अनीति पकà¥षपात करी । सà¥वधरà¥म सांडी दà¥राचारी । पूरà¥वजमारà¥à¤— सोडिलà¥या घरी ॥८३॥
विदà¥वजà¥à¤œन बà¥राहà¥मण साधूसी । à¤à¤–ादा करी अति दà¥वेषी । अनà¥न वरà¥à¤œावे तà¥मà¥ही हरà¥षी । तया घरी जेवू नये ॥८४॥
कà¥ळदैवत माता पिता । सोडोनि जाय जो परता । आपà¥लाले गà¥रूसी निंदिता । जेवू नये तया घरी ॥८५॥
गोबà¥राहà¥मणवध करी । सà¥तà¥रीवधॠनर असे जरी । अनà¥न घेता दोष भारी । शà¥रीगà¥रॠमà¥हणती विपà¥रासी ॥८६॥
आशाबदà¥ध सदा नरॠ। धरूनि राहे à¤à¤•ा दà¥वारॠ। दान देता वरà¥à¤œà¥€ जरॠ। जेवू नये तया घरी ॥८७॥
समसà¥त जातीस करी शरण । तोचि चांडाळ होय जाण । घेऊ नये तà¥याचे अनà¥न । नमन न करी विपà¥रासी ॥८८॥
आपà¥लà¥या कनà¥याजामातेसी । कà¥रोधे करून सदा दूषी । न घà¥यावे अनà¥न तà¥या घरासी । निपà¥तà¥राचे घरी देखा ॥८९॥
पंचमहायजà¥à¤ž करी आपण । जेवी आणिकाचे घरी अनà¥न । परपाक करी तया नाम जाण । तया घरी जेवू नये ॥९०॥
विवाह à¤ाला असता आपण । पंचमहायजà¥à¤ž न करी बà¥राहà¥मण । सà¥थालीपाकनिवृतà¥ति नव जाणे । न जेवावे तया घरी ॥९१॥
घरचे अनà¥न दूषण करी । परानà¥नाची सà¥तà¥ति करी । अनà¥न वरà¥à¤œावे तया घरी । शà¥वपच नाम तयाचे ॥९२॥
भाणसपणे उदर भरी । अनà¥न घेता तया घरी । डोळे जाती अवधारी । आंधळा होय अलà¥पायà¥षी ॥९३॥
बधिर होय शरीरहीन । सà¥मृतिमेघा जाय जाण । धृतिशकà¥ति जाय जाण । माणसाचे घरी जेवू नये ॥९४॥
गृहसà¥थधरà¥मे असे आपण । दानधरà¥म न करी जाण । अदà¥वैतशासà¥तà¥र बोलू जाणे । तया घरी जेवू नये ॥९५॥
परगृही वास आपण । परानà¥न जेवी जो बà¥राहà¥मण । तà¥याचे जितà¥à¤•े असे पà¥णà¥य । यजमानासी जाय देखा ॥९६॥
तया यजमानाचे दोष । लागती तà¥वरित भोजनसà¥परà¥श । तà¥याचिकारणे निषिदà¥ध असे । परानà¥न तà¥मà¥ही वरà¥à¤œावे ॥९७॥
भूदान गोदान सà¥वरà¥णदान । गजवाजीरतà¥नदान । घेता नाही महादूषण । अनà¥नदाना अतिदोष असे ॥९८॥
समसà¥त दà¥षà¥à¤•ृत परानà¥नासी । घडती देखा बà¥राहà¥मणासी । तैसेचि जाणा परसà¥तà¥रियेसी । संग केलिया नरक होय ॥९९॥
परगृही वास करिता । जाय आपà¥ली लकà¥षà¥मी तà¥वरिता । अमावासà¥येसी परानà¥न जेविता । मासपà¥णà¥य जाय देखा ॥१००॥
अगतà¥य जाणे परानà¥नासी । न बोलाविता जाय संतोषी । जाता होती महादोषी । शूदà¥रे बोलाविता जाऊ नये ॥१०१॥
आपà¥लà¥या कनà¥येचà¥या घरासी । जाऊ नये भोजनासी । पà¥तà¥र à¤ालिया कनà¥येसी । सà¥à¤–े जावे अवधारा ॥१०२॥
सूरà¥यचंदà¥रगà¥रहणेसी । दान घेऊ नये परियेसी । जात अथवा मृतसूतकेसी । जाऊ नये परियेसा ॥१०३॥
बà¥राहà¥मणपणाचा आचार । कवण रहाटे दà¥विजवर । तैसे जरी करिती नर । तà¥यासी कैचे दैनà¥य असे ॥१०४॥
समसà¥त देव तà¥याचे होती । अषà¥à¤Ÿ महासिदà¥धि साधती । बà¥राहà¥मणकरà¥मै आचरती । कामधेनॠतया घरी ॥१०५॥
विपà¥र मदांधे वà¥यापिले । आचारकरà¥मे सांडिले । याचिकारणे दरिदà¥री à¤ाले । सà¥वधरà¥म नषà¥à¤Ÿ होऊनिया ॥१०६॥
विपà¥र विनवी सà¥वामीसी । आमà¥à¤šà¥€ विनंति परियेसी । सकळ आचारधरà¥मासी । निरोपावे दातारा ॥१०७॥
शà¥रीगà¥रà¥मूरà¥ति कृपासागरॠ। तà¥रिमूरà¥तीचà¥या अवतारॠ। भकà¥तजनांचà¥या आधारॠ। निरोपावे आचार बà¥राहà¥मणाचे ॥१०८॥
शà¥रीगà¥रॠमà¥हणती तयासी । बà¥राहà¥मणाचा आचार पà¥ससी । सांगेन à¤à¤• विसà¥तारेसी । पूरà¥वी ऋषि आचरले जे ॥१०९॥
नैमिषारणà¥यी समसà¥त ऋषि । तप करिती बहॠदिवसी । आला पराशर ऋषि । मà¥हणोनि समसà¥त वंदिती ॥११०॥
समसà¥त ऋषि मिळोन । विनविताती कर जोडून । बà¥राहà¥मणाचे आचरण । केवी करावे मà¥हणती ते ॥१११॥
आता आमà¥ही आचार करितो । तेणे संशय मनी येतो । बà¥रहà¥मऋषि तà¥मà¥ही मà¥हणूनि पà¥सतो । तà¥मचा उपदेश आमà¥हा वà¥हावा ॥११२॥
गà¥रà¥मà¥à¤–ेवीण मंतà¥र । गà¥राहà¥य नवà¥हे हो पवितà¥र । तैसा शà¥रीगà¥रॠतू सतà¥पातà¥र । आचार आमà¥हा सांगावे ॥११३॥
पराशर मà¥हणे ऋषींसी । सांगेन आचार तà¥मà¥हासी । जेणे होय अपà¥रयासी । सरà¥व सिदà¥धि पावती ॥११४॥
बà¥राहà¥ममà¥हूरà¥ती उठोनि । शà¥रीगà¥रà¥सà¥मरण करोनि । मग धà¥यावà¥या मूरà¥ति तिनà¥ही । बà¥रहà¥माविषà¥णà¥महेशà¥वर ॥११५॥
मग सà¥मरावे नवगà¥रह । सूरà¥यादि केतूसह । सनतà¥à¤•à¥मार-सनक-सनंदन-सह । सà¥मरावे तये वेळी ॥११६॥
सह-नारद तà¥à¤‚बरॠदेखा । सà¥मरावे सिदà¥ध योगी देखा । सपà¥त समà¥दà¥र असती जे का । सà¥मरावे सपà¥त पितृदेवता ॥१७॥
सपà¥त ऋषीते सà¥मरोनि । सपà¥त दà¥वीपे सपà¥त भà¥वनी । समसà¥त नामे घेऊनि । à¤से मà¥हणावे पà¥रातःसà¥मरण ॥११८॥
मग उठावे शयनसà¥थानी । आचमन करोनि दोनी । लघà¥शंकेसी जाऊनि । शौचाचमन करावे ॥११९॥
पराशर मà¥हणे ऋषींसी । à¤à¤•ा आचमनविधीसी । सांगतसे विसà¥तारेसी । जे जे समयी करणे à¤à¤•ा ॥१२०॥
सà¥नानापूरà¥वी अपर दोनी । उदक पà¥राशिता येणेचि गà¥णी । निजता उठता समयी दोनी । आचमने करावी ॥१२१॥
अधोवायà¥शबà¥द à¤ालिया । वोखटे दृषà¥à¤Ÿà¥€ देखिलिया । दोनà¥ही वेळा आचमूनिया । शà¥à¤šि वà¥हावे परियेसा ॥१२२॥
भोजनापूरà¥वी अपर दोनी । जांभई आलिया शिंकलिया दोनी । लघà¥शंकाशौची दोनी । आचमन करावे ॥१२३॥
जवळी उदक नसेल जरी । शà¥रोतà¥राचमन करा निरà¥धारी । सà¥परà¥श करावा अकà¥ष शà¥रोतà¥री । येणे पवितà¥र परियेसा ॥१२४॥
बà¥राहà¥मणाचे उजवे कानी । सपà¥त देवता असती निरà¥à¤—à¥णी । तà¥यासी सà¥परà¥शिता ततà¥à¤•à¥षणी । आचमनफळ असे देखा ॥१२५॥
शà¥लोक । अगà¥निरापशà¥à¤š चंदà¥रशà¥à¤š वरà¥णारà¥à¤•ैदà¥रवायवः । विपà¥रसà¥य दकà¥षिणे करà¥णे नितà¥यं तिषà¥ठनà¥ति देवताः ॥१२६॥
टीका । तà¥या देवतांची नावे à¤à¤•ा । सांगेन ऋषि सकळिका । अगà¥नि आप वरà¥णारà¥à¤•ा । वायॠइंदà¥र चंदà¥र असती ॥१२७॥
लघà¥शंकाचमन करोनि । तूषà¥णीम सà¥नान करा सà¥मनी । बैसावे शà¥à¤šि आसनी । अरà¥णोदय होय तव ॥१२८॥
गायतà¥रीमंतà¥रजपावà¥यतिरिकà¥त । वरकड जपावे पवितà¥र । पà¥रगट होता अरà¥णोदित । बहिरà¥भूमीसी जाईजे ॥१२९॥
यजà¥à¤žà¥‹पवीत कानी ठेवोनि । डोईल पालव घालूनि । नैऋतà¥य दिशे जाऊनि । अधोमà¥à¤–ी बैसावे ॥१३०॥
दिवसा बसावे उतà¥तरमà¥à¤–ी । रातà¥री बैसावे दकà¥षिणमà¥à¤–ी । मौन असावे विवेकी । चहूकडे पाहू नये ॥१३१॥
सूरà¥यचंदà¥रनकà¥षतà¥रांसी । पाहू नये नदी-आकाशी । सà¥तà¥रीजन लोक परियेसी । पाहू नये कवणाते ॥१३२॥
शौचाविणे कांस घाली । कांस न काढी लघà¥शंकाकाळी । तà¥यासी होय यमपà¥री अढळी । नरक भोगी अवधारा ॥१३३॥
अगतà¥य घडे उदकावीण । करूनिया गंगासà¥मरण । मृतà¥तिकेने शौच करणे । भकà¥षणादि वरà¥à¤œावे ॥१३४॥
बरà¥हिरà¥भूमि जावयासी । ठाऊ कैसा परियेसी । à¤à¤•ा समसà¥त ततà¥परेसी । मà¥हणे पराशर सरà¥वाते ॥१३५॥
न बैसावे भूमीवरी । बैसिजे पानगवतावरी । हिरवी परà¥णे करावी दà¥री । वाळलà¥या पानी बैसावे ॥१३६॥
जे बà¥राहà¥मण उभà¥या मà¥तती । तà¥यांसी à¤à¤•ा कवण गति । तà¥यांचे रोमे अंगी किती । तावतà¥à¤•ाळ वरà¥षे नरकी पडती ॥१३७॥
मळविसरà¥à¤œन करूनि । उठावे हाती शिशà¥न धरूनि । जळपातà¥रापासी जाऊनि । शौच करावे परियेसा ॥१३८॥
मृतà¥तिकाशौच करावयासी । मृतà¥तिका आणावी तà¥मà¥ही à¤सी । वारà¥ळ मूषकगृह परियेसी । नदीमधील आणॠनये ॥१३९॥
जà¥या मारà¥à¤—ी लोक चालती । अथवा वृकà¥षाखालील माती । देवालय कà¥षेतà¥रतीरà¥थी । मृतà¥तिका आपण वरà¥à¤œावी ॥१४०॥
वापी कूप तडागात । मृतà¥तिका आणिता पà¥णà¥य बहà¥त । उदक करी घेऊनि पà¥रोकà¥षित । मृतà¥तिका घà¥यावी शौचासी ॥१४१॥
आवळà¥याà¤वढे गोळे करावे । लिंगसà¥थानी à¤à¤• लावावे । अपानदà¥वारी पाच सà¥वभावे । à¤à¤•ैका हसà¥तासी तीन सपà¥ते ॥१४२॥
à¤à¤•ैक पायासी सात वेळ । मृतà¥तिका लावावी सकळ । आणिक सांगेन समय केवळ । ऋषि समसà¥त परियेसा ॥१४३॥
या मृतà¥तिका शौचविधान । मूतà¥रशंकेसी à¤à¤• गà¥ण । बहà¥रà¥भूमीसी दà¥विगà¥ण । मैथà¥नाअंती तà¥रिगà¥ण देखा ॥१४४॥
आणिक पà¥रकार असे देखा । करावे येणेपà¥रमाणे à¤à¤•ा । जितà¥à¤•े करणे गृहसà¥थ लोका । दà¥विगà¥ण करावे बà¥रहà¥मचारी ॥१४५॥
तà¥रिगà¥ण करावे वानपà¥रसà¥थे । चतà¥रà¥à¤—à¥ण करावे यती समसà¥ते । नà¥यून पूरà¥ण करावे यापरते । धरà¥मसिदà¥धि होय देखा ॥१४६॥
येणे पà¥रकारे करा दिवसी । रातà¥री याचà¥या अरà¥धैसी । संकटसमयी या अरà¥धैसी । मारà¥à¤—सà¥थे अरà¥ध तà¥याहà¥नी ॥१४७॥
वà¥रतबंध à¤ालिया बà¥राहà¥मणासी । हाच आचार परियेसी । हाचि उपदेश चहू वरà¥णासी । शौचविधि बोलिला ॥१४८॥
शौच केलियानंतरी । चूळ भरावे परिकरी । बà¥राहà¥मणे आठ भरी । कà¥षतà¥रिये सहा परियेसा ॥१४९॥
वैशà¥ये चार शूदà¥रे दोनी वेळ । येणे विधि भरा चूळ । अधिक न करावे केवळ । मà¥हणे पराशर ऋषि ॥१५०॥
चूळ भरावे आठ वेळा । आचमावे तीन वेळा । शà¥à¤šिसà¥थानी बैसून निरà¥मळा । कà¥ळदेवता सà¥मरावी ॥१५१॥
तूषà¥णीमॠआचमन करावे । नाम घेता चोवीस ठावे । आतळावे पà¥नः आचमावे । तà¥याचा विधी सांगेन ॥१५२॥
विपà¥रदकà¥षिणतळहाती । पाच तीरà¥थे विखà¥यात असती । जे बोलिले असे शà¥रà¥ती । सांगेन तीरà¥थ अवधारा ॥१५३॥
अंगà¥षà¥ठमूळ तळहातेसी । अगà¥निबà¥रहà¥मतीरà¥थ परियेसी । तरà¥à¤œनी अंगà¥षà¥ठ मधà¥यदेशी । पितृतीरà¥थ असे जाण ॥१५४॥
चतà¥रà¥थ अंगà¥लीचे वरी । देवतीरà¥थ अवधारी । कनिषà¥ठिका भागोतà¥तरी । ऋषितीरà¥थ परियेसा ॥१५५॥
तरà¥पण देवापितृऋषि । जे सà¥थानी तीरà¥थै करावी हरà¥षी । आचमन बà¥रहà¥मतीरà¥थेसी । करा बà¥राहà¥मण विदà¥वजà¥à¤œन ॥१५६॥
बà¥रहà¥मतीरà¥थे आचमने तिनà¥ही । केशव नारायण माधव मà¥हणोनि । देवतीरà¥थ उदक सांडोनि । गोविंद नाम उचà¥à¤šारावे ॥१५७॥
विषà¥णॠमधà¥सूदन हसà¥त धà¥वोनि दोनà¥ही । तà¥रिविकà¥रम वामन गाला सà¥परà¥शोनि । बिंबोषà¥ठ तळहसà¥ते सà¥परà¥शोनि । शà¥रीधर नाम उचà¥à¤šारावे ॥१५८॥
पà¥नरपि हसà¥त हà¥रषीकेशी । पदà¥मनाभ पाददà¥वय सà¥परà¥शी । सवà¥य हसà¥त पंचांगà¥लीसी । दामोदर शिखासà¥थानी ॥१५९॥
चतà¥रंगà¥लि पृषà¥ठदेशी । संकरà¥षण घà¥राणेसी । तरà¥à¤œनी आणि अंगà¥षà¥ठेसी । मà¥हणावा वासà¥देव पà¥रदà¥यà¥मà¥न ॥१६०॥
अंगà¥षà¥ठ अनामिकेसी । नेतà¥रसà¥परà¥श शà¥रोतà¥रेसी । कनिषà¥ठिका अंगà¥षà¥ठेसी । अचà¥यà¥त नाभी मà¥हणावे ॥१६१॥
पंचांगà¥ली उपेंदà¥र देखा । हरी शà¥रीकृषà¥ण भà¥à¤œा à¤à¤•ा । पाच अंगà¥ली विधिपूरà¥वका । येणे विधी सà¥परà¥शावे ॥१६२॥
विधी संधà¥याकाळी । आणिक करावे वेळोवेळी । अशौच अथवा संकटकाळी । असती विधाने ती à¤à¤•ा ॥१६३॥
देवतीरà¥थे तिनà¥ही घà¥यावे । हसà¥त पà¥रकà¥षाळा गोविंद नावे । मà¥à¤– पà¥रकà¥षाळोनि मंतà¥र मà¥हणावे । संधà¥यावà¥यतिरिकà¥त येणेपरी ॥१६४॥
विधान आणिक सांगेन । देवतीरà¥थे तिनी घेऊन । गोविंदनामे हसà¥त धà¥वून । चकà¥षॠशà¥रोतà¥र सà¥परà¥शावे ॥१६५॥
शूदà¥रादि ओवाळियासी । सà¥परà¥श होता परियेसी । आचमनविधि à¤सी । गà¥रॠमà¥हणती बà¥राहà¥मणाते ॥१६६॥
भिजोनि आलिया पाउसात । दà¥विराचमने होय पà¥नीत । सà¥नान भोजनी निशà¥à¤šित । दà¥विराचमन करावे ॥१६७॥
फलाहार भकà¥षण करिता । अथवा आपण उदक घेता । आला असेल सà¥मशानी हिंडता दà¥विराचमने शà¥दà¥ध होय ॥१६८॥
उदक नसे जवळी जरी । शà¥रोतà¥राचमन करा निरà¥धारी । आणिक असे à¤à¤• परी । तूषà¥णीम आचमन करावे ॥१६९॥
शà¥रीगà¥रॠमà¥हणती बà¥राहà¥मणासी । आचमनविधि आहे à¤सी । जे करिती भकà¥तीसी । दैनà¥य कैचे तया घरी ॥१७०॥
आता सांगेन विधान । करावया दंतधावन । समसà¥त परà¥वणी तà¥यजून । पà¥रतिपदा षषà¥ठी वरà¥à¤œावी ॥१७१॥
न करावे नवमीदà¥वादशीसी । शनयरà¥à¤•मंगळवारेसी । शà¥रादà¥धकाळी विवाहदिवसी । करू नये दंतधावन ॥१७२॥
कंटकवृकà¥षशाखेसी । ताडमाडकेतकीसी । खरà¥à¤œà¥‚रनारिकेलशाखेसी । केलिया जनà¥म चांडाळयोनी ॥१७३॥
खदिरकरंजाआघाडेसी । औदà¥à¤‚बरारà¥à¤•वटशाखेसी । अथवा वृकà¥ष करवंदेसी । पà¥णà¥य वृकà¥ष à¤à¤•ा तà¥मà¥ही ॥१७४॥
विपà¥रे दà¥वादशांगà¥लेसी । नवांगà¥ले कà¥षतà¥रियासी । षडांगà¥ले वैशà¥यशूदà¥रांसी । दंतधावन काषà¥ठ आणावे ॥१७५॥
दंतधावन काषà¥ठेसी । तोडिता मà¥हणावे मंतà¥रासी । आयà¥à¤ƒ पà¥रजà¥à¤žा नाम परियेसी । मà¥हणोनि काषà¥ठ तोडावे ॥१७६॥
दंतधावन करोनि à¤से । काषà¥ठ टाकावे नैऋतà¥य दिशे । चूळ भरोनि दà¥वादश । दà¥विराचमन करावे ॥१७७॥
मग करावे पà¥रातःसà¥नान । तेणे होय सरà¥व साधन । तेजोबलाआयà¥षà¥यवरà¥धन । पà¥रातःसà¥नान केलिया ॥१७८॥
पà¥रजà¥à¤žा वाढे दà¥à¤ƒसà¥वपà¥ननाश । सकळ दैवते होती वश । सौभागà¥य सà¥à¤– होती हरà¥ष । पà¥रातःसà¥नान केलिया ॥१७९॥
यती तापसी संनà¥यासी । तà¥रिकाळ करावे सà¥नानासी । बà¥रहà¥मचारी विधींसी । à¤à¤• वेळ करावे ॥१८०॥
नितà¥य केलिया पापनाश असे । करावे याचि कारणे हरà¥षे । गृहसà¥थे वानपà¥रसà¥थे विशेषे । पà¥रातरà¥मधà¥याहà¥नी करावे ॥१८१॥
अशकà¥य संकट आले जरी । अथवा न मिळे निरà¥मल वारि । सà¥नान करावयाचि परी । सांगेन à¤à¤•ा बà¥राहà¥मणहो ॥१८२॥
अगà¥निसà¥नान भसà¥मसà¥नान । अथवा करावे वायà¥सà¥नान । करा विधीने मंतà¥रसà¥नान । आपोहिषà¥ठा मंतà¥राने ॥१८३॥
आणिक सà¥नानफळे असती । जà¥यास असेल भावभकà¥ति । गà¥रà¥देवता दरà¥शनमातà¥री । तीरà¥थसà¥नानफळ असे ॥१८४॥
अथवा दरà¥शन मातापिता । चरणतीरà¥थ भकà¥तीने घेता । अंगावरी पà¥रोकà¥षिता । तीरà¥थसà¥नानफळ असे ॥१८५॥
अथवा भिजेल परà¥à¤œनà¥यांत । उभा राहोनि वारा घेत । किंवा बैसावे गोधà¥ळीत । सà¥नानफळ असे देखा ॥१८६॥
सà¥परà¥श चांडाळा होता । जलसà¥नाने होय शà¥à¤šिता । शूदà¥राचा सà¥परà¥श होता । उपसà¥नान करावे ॥१८७॥
दृढ असे तनॠआपà¥ले । सà¥नान मà¥à¤–à¥य करावे जले । संधि-विगà¥रह-साकडे पडले । उषःसà¥नान करावे ॥१८८॥
पà¥रातःसà¥नान करावयासी । शीतोदक उतà¥तम परियेसी । अशकà¥तता असेल देहासी । उषà¥णोदके करावे ॥१८९॥
सà¥वभावे पवितà¥र असे उदक । वरी à¤ालिया अगà¥निसंपरà¥à¤• । पवितà¥र à¤ाले उदक अधिक । गृहसà¥थासी मà¥à¤–à¥य असे ॥१९०॥
उषà¥णोदके सà¥नान करिता । शीतोदक करा मिशà¥रित । मधà¥ये करावे आचमन ततà¥तà¥वता । संकलà¥प तेथे मà¥हणावा ॥१९१॥
घरी सà¥नान करिता देखा । अघमरà¥षण तरà¥पण नवà¥हे निका । वसà¥तà¥रे पिळू नये à¤à¤•ा । आपà¥ले हसà¥ते करूनिया ॥१९२॥
पà¥तà¥रोतà¥साह संकà¥रांतीसी । शà¥रादà¥धकाळ मृतदिवसी । न करावे सà¥नान उषà¥णोदकेसी । अमावासà¥या पौरà¥णिमा ॥१९३॥
सà¥नान करिता बांधा शिखा । दरà¥भहसà¥ती सूरà¥याभिमà¥à¤–ा । मौन असावे विवेका । कवणासवे न बोलावे ॥१९४॥
आपोहिषà¥ठा मंतà¥रेसी । गायतà¥री तीन मà¥हणा सà¥रसी । येणेपरी सà¥नानोदकासी । अभिमंतà¥रावे बà¥राहà¥मणे ॥१९५॥
पà¥रथम शीतोदक घेऊनि । पशà¥à¤šात उषà¥णोदक मिळवोनि । सà¥नान करावे पà¥रतिदिनी । गृहसà¥थांनी घरी देखा ॥१९६॥
अवधूत मंतà¥र मà¥हणत । वसà¥तà¥र उकलावे तà¥वरित । उदà¥यंत मंतà¥र जपत । वसà¥तà¥र सूरà¥यासी दाखवावे ॥१९७॥
आचमन करूनि आपण देवसà¥यतà¥व मंतà¥र जपोन । धूत वसà¥तà¥र नेसून । आणिक मंतà¥र जपावे ॥१९८॥
आवहंती वितनà¥वती मंतà¥रे । वसà¥तà¥रे नेसावी पवितà¥र । दà¥विराचमन करावे तंतà¥रे । वसà¥तà¥र पिळोनि आचमन कीजे ॥१९९॥
आता मंतà¥रसà¥नान करणे । सांगेन तà¥याची विधाने । आपोहिषà¥ठादि मंतà¥राने । पà¥रोकà¥षावे शरीरावरी ॥२००॥
पाद मà¥रà¥धà¥नी हà¥रदयसà¥थानी । मूरà¥धà¥नीं हà¥रदय पाद पà¥रोकà¥षोनि । करावे तà¥मà¥ही मारà¥à¤œनी । आपोहिषà¥ठा मंतà¥रेसी ॥२०१॥
à¤से सà¥नान करोनि । पà¥नः आचमन करोनि । मानससà¥नान विधींनी । करावे à¤à¤•ा भकà¥तीने ॥२०२॥
नारायण विषà¥णूमूरà¥तीसी । सà¥नान करावे भकà¥तीसी । चतà¥रà¥भà¥à¤œ अलंकारेसी । धà¥यान केलिया मानसनà¥मान ॥२०३॥
अपवितà¥रः पवितà¥रो वा । येणे मंतà¥रे हरि धà¥यावा । उदके देहे पà¥रोकà¥षावा । सà¥नानफळ अवधारा ॥२०४॥
मंगलसà¥नानविधा । सांगेन à¤à¤•ा बà¥राहà¥मण । रविवारी निषेध जाण । जà¥वर होय अंगासी ॥२०५॥
नदीतीरी असे नरॠ। अशकà¥त असे शरीरॠ। गंगासà¥मरणे निरà¥धारॠ। आरà¥दà¥रवसà¥तà¥रे अंग पà¥सावे ॥२०६॥
कांतिहानि सोमवारासी । मंगळवारी मृतà¥यॠपरियेसी । लकà¥षà¥मी पावे बà¥धवारेसी । धनहानि गà¥रà¥वारी ॥२०७॥
शà¥à¤•à¥रवारी पà¥तà¥रघात । शनिवारी अखिल संपत । जाणा à¤से निशà¥à¤šित । मंगलसà¥नान करावे ॥२०८॥
नदीसà¥नान पà¥रवाहमà¥à¤–ी । घरी पà¥रातःसूरà¥याभिमà¥à¤–ी । संधà¥याकाळी पशà¥à¤šिममà¥à¤–ी । सà¥नान करावे अवधारा ॥२०९॥
सà¥नान करिता नदीसी । अघमरà¥षण करावे परियेसी । नमोऽगà¥नयेऽपà¥सà¥मते मंतà¥रेसी । नदीसà¥नान करावे ॥२१०॥
यदपांकà¥रूर मतà¥रेंसी । उदक लोटावे दà¥विहसà¥तेसी । तीन वेळा लोटोनि हरà¥षी । इमं मे गंगे जपावे ॥२११॥
ऋतं च सतà¥यं च मंतà¥र जपत । सà¥नान करावे गंगेत । नदीसà¥नानविधि खà¥यात । करा तà¥मà¥ही विपà¥रवरà¥à¤— ॥२१२॥
रोदनांती वमनांती । मैथà¥नदà¥à¤ƒसà¥वपà¥नदरà¥शनांती । सà¥नानावेगळे शà¥दà¥ध न होती । सà¥नान करावे अवधारा ॥२१३॥
आता वसà¥तà¥रावे विधान । सांगेन à¤à¤•ा ऋषिजन । ओले वसà¥तà¥रे कासेवीण । नेसू नये गृहसà¥थाने ॥२१४॥
रकà¥तादि वसà¥तà¥र जीरà¥ण धोतà¥र । नेसूनि जे जन जप करीत । ते पà¥णà¥य जाय राकà¥षसांपà¥रत । à¤à¤• धोतà¥र असलिया ॥२१५॥
शà¥वेतवसà¥तà¥र बà¥राहà¥मणासी । मà¥à¤–à¥य असे परियेसी । उपवसà¥तà¥र वहिरà¥वासी । उतà¥तरवसà¥तà¥र मà¥हणिजे तया ॥२१६॥
धोतà¥र नेसलिया नंतरी । विभूति लावावी परिकरी । मंतà¥रविधान-पà¥रःसरी । भसà¥म धारण करावे ॥२१७॥
भसà¥म शà¥दà¥ध न मिळे जरी । गोपीचंदन लावावे परी । दà¥वारावती मà¥à¤–à¥य धरी । वरकड मृतà¥तिका अगà¥राहà¥य ॥२१८॥
न मिळे दà¥वारावती देखा । करा धारण गंगामृतà¥तिका । ऊरà¥धà¥वपà¥à¤‚डà¥र असे निका । विषà¥णà¥सायà¥à¤œà¥य होय तया ॥२१९॥
पà¥षà¥à¤Ÿिकाम असे जà¥यासी । लावावे तेणे अंगà¥षà¥ठेसी । जà¥यासी काम असे आयà¥धी । मधà¥यांगà¥ली लावावे ॥२२०॥
अनà¥नकाम अनामिà¤सी । तरà¥à¤œनी कामà¥य मà¥à¤•à¥तीसी । जे लाविती नखेसी । महापातक घडे तया ॥२२१॥
उतà¥तम रà¥à¤‚दी दशांगà¥ली । मधà¥यम नव आषà¥à¤Ÿ अंगà¥ली । सपà¥त सहा पंचागà¥ली । शूरà¥पाकार लावावे ॥२२२॥
चतà¥रà¥थ तà¥रीणि दà¥वयांगà¥ली । अधम पकà¥ष असे बोली । दà¥वादश नामे करा भली । विषà¥णà¥नाम उचà¥à¤šारित ॥२२३॥
केशव मà¥हणावे ललाटसà¥थानी । नाभी नारायण मà¥हणोनि । माधवनामे हà¥रदयसà¥थानी । कमळपà¥षà¥पाकार देखा ॥२२४॥
गोविंदनामे कंठेसी । विषà¥णà¥नामे कटिपà¥रदेशी । दकà¥षिणभà¥à¤œा मधà¥सूदनेसी । नाभी उतà¥तर तà¥रिविकà¥रम ॥२२५॥
वामन नामे बाहॠदेखा । शà¥रीधर दकà¥षिणकरà¥णिका । हà¥रषीकेश वामकरà¥णिका । पदà¥मनाभ दकà¥षिणकटी ॥२२६॥
दामोदर शिरसà¥थान । à¤à¤•ा ऊरà¥धà¥वपà¥à¤‚डà¥रविधान । पापे जाती जळोन । गोपीचंदन लाविता ॥२२७॥
दà¥वारावती लावोनि । लावा भसà¥म तà¥रिपà¥à¤‚डà¥रांनी । हरिहर संतोषोनि । साधे भà¥à¤•à¥ति मà¥à¤•à¥ति देखा ॥२२८॥
विवाहादि शोभन दिवसी । देवताकृतà¥य शà¥रादà¥धदिवसी । अभà¥यंगानंतर सूतकेसी । गोपीचंदन वरà¥à¤œावे ॥२२९॥
बà¥रहà¥मयजà¥à¤žतरà¥पणासी । कà¥श सांगेन विसà¥तारेसी । आहेत दश पà¥रकारेसी । नामे सांगेन विखà¥यात ॥२३०॥
दूरà¥वा उशीर कà¥श काश । सकà¥द गोधूम वà¥रीहि मौजीष । नागरमोथा दरà¥भ परियेसा । दश दरà¥भ मà¥à¤–à¥य असती ॥२३१॥
नितà¥य आणावे दूरà¥वैसी । जरी न साधे आपणासी । शà¥रावण भादà¥रपदमासी । संगà¥रह संवतà¥सरी करावा ॥२३२॥
चारी दूरà¥वा विपà¥रासी । तà¥रीणि कà¥षतà¥रिय-वैशà¥यासी । à¤à¤• नेमिली शूदà¥रासी । चतà¥रà¥वरà¥णी धरावे ॥२३३॥
या दूरà¥वेची महिमा । सांगता असे अनà¥पमा । अगà¥रसà¥थानी असे बà¥रहà¥मा । मूळी रà¥दà¥र मधà¥ये हरि ॥२३४॥
अगà¥रभागी चतà¥रंगà¥ल । गà¥रंथी मूळी दà¥वयांगà¥ल । धारण करावे बà¥रहà¥मकà¥ळे । याची महिमा थोर असे ॥२३५॥
चकà¥र धरोनि विषà¥णॠदेखा । दैतà¥य पराभवी à¤à¤•ा । ईशà¥वर तà¥रिशूल धरिता देखा । राकà¥षसांतक केवी होय ॥२३६॥
इंदà¥र वजà¥रायà¥ध धरिता । दैतà¥यगिरी विभांडी ततà¥तà¥वता । तैसे बà¥राहà¥मण दूरà¥वा धरिता । पापदà¥रिते पराभवती ॥२३७॥
जैसे तृणाचे बणवीसी । अगà¥निसà¥परà¥श होता नाशी । तेवी आलिया पापराशि । दरà¥भसà¥परà¥शै जळती देखा ॥२३८॥
बà¥रहà¥मयजà¥à¤ž जपसमयी । गà¥रंथि बांधावी कà¥शागà¥री । वरà¥तà¥ळाकार भोजनसमयी । धरावी बà¥राहà¥मणे भकà¥तीने ॥२३९॥
करà¥म आचरता दूरà¥वैसी । गà¥रंथि बांधावी परियेसी । अगà¥निसà¥परà¥श करà¥पूराशी । पाप नाशी येणेपरी ॥२४०॥
à¤à¤•ादशांगà¥ल पà¥रादेशमातà¥र । दà¥विदल असावे पवितà¥र । नितà¥य-करà¥मासी हेच पवितà¥र । दà¥विदल जाणा मà¥à¤–à¥य असे ॥२४१॥
जपहोमादि दानासी । सà¥वाधà¥याय पितृकरà¥मासी । सà¥वरà¥णरजतमà¥दà¥रिकेसी । कà¥शावेगळे न करावे ॥२४२॥
देवपितृकरà¥मासी देख । रजत करावे सà¥वरà¥णयà¥à¤•à¥त । तरà¥à¤œनीसà¥थानी रौपà¥यमà¥दà¥रिका । सà¥वरà¥ण धरावे अनामिकेसी ॥२४३॥
मà¥दà¥रिका असावी खडà¥à¤—पातà¥री । कनिषà¥ठिकांगà¥ली पवितà¥री । गà¥राहà¥य नवà¥हे जीवंतपितà¥री । तरà¥à¤œनांगà¥ली मà¥दà¥रिका ॥२४४॥
योगपट उतà¥तरी देखा । तरà¥à¤œनीसà¥थानी रौपà¥यमà¥दà¥रिका । पायी न घालावà¥या पादà¥à¤•ा । गयाशà¥रादà¥ध न करावे ॥२४५॥
नवरतà¥न मà¥दà¥रिका जà¥याचे हाती । पापे तà¥यासी न लागती । à¤à¤–ादे रतà¥न असता हाती । मà¥दà¥रिका पवितà¥र बà¥राहà¥मणासी ॥२४६॥
पà¥रातःसंधà¥येच विधान । सांगेन à¤à¤•ा ऋषिजन । नकà¥षतà¥र असतांचि पà¥रारंभून । अरà¥à¤˜à¥य सूरà¥योदयी दà¥यावे ॥२४७॥
सूरà¥योदय होय तव । जप करीत उभे असावे । उदयसमयी अरà¥à¤˜à¥य दà¥यावे । ततà¥पूरà¥वी देणे सरà¥व वà¥यरà¥थ ॥२४८॥
ऋषि पà¥सती पराशरासी । संधà¥या करावया विधि कैसी । विसà¥तारोनि आमà¥हांसी । सांगावे जी सà¥वामिया ॥२४९॥
शà¥रीगà¥रॠमà¥हणती बà¥राहà¥मणासी । सांगेन संधà¥याविधिसी । à¤à¤•ा तà¥मà¥ही ततà¥परेसी । पराशरसà¥मृतीसी असे ॥२५०॥
गायतà¥रीमंतà¥र जप करिता । शिखा बांधावी ततà¥तà¥वता । आसन घालावे निरà¥ता । दरà¥भपाणि होउनी ॥२५१॥
देवतीरà¥थे दà¥विराचमन । विषà¥णà¥नाम सà¥मरोन । पà¥राणायाम विसà¥तारोन । नà¥यासपूरà¥वक करावे ॥२५२॥
पà¥रणवाचा परबà¥रहà¥म ऋषि । गायतà¥री नाम छंदासी । परमातà¥मा देवता परियेसी । मà¥हणा पà¥राणायामे विनियोगः ॥२५३॥
ॠवà¥याहà¥रति सतà¥यजà¥à¤žानिया । नाभि हà¥रदय मूरà¥धà¥नी सà¥परà¥शावया । वà¥याहà¥रति सपà¥त अतिशया । पà¥रतà¥येक देवता ऋषि सांगेन ॥२५४॥
वà¥याहà¥रति सपà¥तसà¥थानासी । à¤à¤•ा असे पà¥रजापति ऋषि । पà¥रतà¥येक देवता परियेसी । सपà¥त नामे देवांची ॥२५५॥
अगà¥निरà¥वायॠगà¥रà¥à¤ƒ सूरà¥य । वरà¥णेंदà¥र विशà¥वदेव । सपà¥त वà¥याहà¥रति सपà¥त देव । छंद सपà¥त सांगेन ॥२५६॥
गायतà¥री आणि उषà¥णिका । अनà¥षà¥à¤Ÿà¥पॠबृहती पंकà¥ति पंचम à¤à¤•ा । तà¥रिषà¥à¤Ÿà¥पॠजगती छंद विशेखा । पà¥राणायामे विनियोगः ॥२५७॥
ॠभूः पादनà¥यास । ॠभà¥वः जानॠसà¥वः गà¥हà¥य । ॠमहः नाभि सà¥थान सà¥परà¥शा । जनो हà¥रदय तपो कंठ ॥२५८॥
ॠभू रà¥हà¥रदयाय नम इति । ॠभà¥वः शिरसे सà¥वाहेति । ॠसà¥वः शिखायै वषडिति । ॠततà¥सवितà¥रà¥वरेणà¥यं कवचाय हà¥à¤‚ ॥२५९॥
ॠभरà¥à¤—ोदेवसà¥य धीमहि नेतà¥रतà¥रयाय वोषटॠ। धियोयोनः पà¥रचोदयातॠअसà¥तà¥राय फटॠ। ॠभूरà¥भà¥०इति दिगà¥बंधः । à¤से षडंग करावे ॥२६०॥
पà¥राणायामे विनियोगः मà¥हणà¥नि । आपोसà¥तन सà¥परà¥शोनि । जà¥योतिरà¥नेतà¥रसà¥परà¥शसà¥थानी । रसो जिवà¥हामृतललाटे ॥२६१॥
पà¥राणायाम करावयासी । पà¥रजापति मà¥हणती ऋषि । देवतानामे परियेसी । बà¥रहà¥मागà¥निवायॠसूरà¥य असे ॥२६२॥
बà¥रहà¥मभूरà¥भà¥वःसà¥वः मà¥हणà¥नि । पà¥राणायाम करा तिनà¥ही । तà¥रिपदा गायतà¥री जप कोणी । जपणारासी सरà¥व सिदà¥धि ॥२६३॥
गायतà¥रीची अधिदेवता । बà¥रहà¥मागà¥निवायॠसविता । ऋषि बà¥रहà¥मा असे खà¥याता । सपà¥त लोकनà¥यास सांगेन ॥२६४॥
पादनà¥यास भà¥रà¥लोक । भà¥वः जानॠअतिविशेख । सà¥वः गà¥हà¥य असे लोक । नाभिनà¥यास महरà¥लोक ॥२६५॥
जनो हà¥रदय तपो गà¥रीवे । भà¥रà¥वोरà¥ललाटे सतà¥यलोक मà¥हणावे । à¤से शिरसà¥थान बरवे । सतà¥यलोक मà¥हणती तयासी ॥२६६॥
गायतà¥रीची पà¥रारà¥थना करूनि । पà¥राणायाम करा विधींनी । बà¥रहà¥मचारी गृहसà¥थानी । पंचांगà¥ली धरा परमेषà¥ठी ॥२६७॥
वानपà¥रसà¥थ संनà¥यासी यती । अनामिकाकनिषà¥ठिकांगà¥षà¥ठेसी । ओंकारादि वायà¥पूरकेसी । दकà¥षिणनासापà¥à¤Ÿà¥‡ चढवावे ॥२६८॥
वामनासापà¥à¤Ÿà¥€ विसरà¥à¤œà¥‹नि । करा पà¥राणायाम तिनà¥ही । येणेचि विधी करा मà¥नि । तà¥रिकालसंधà¥या करà¥मै ॥२६९॥
आता करावे मारà¥à¤œनेसी । सांगेन à¤à¤•ा समसà¥त ऋषि । जैसे अति सà¥मृतिचंदà¥रिकेसी । तेणे विधी सांगतो ॥२७०॥
आपोहिषà¥ठेति सूकà¥तेसी । सिंधà¥दà¥वीप ऋषि गायतà¥री छंदेसी । आपोदेवता मारà¥à¤œनासी । हा मà¥हणावा विनियोग ॥२७१॥
येणे मंतà¥रे मà¥हणोन । कà¥शपवितà¥रे करा मारà¥à¤œन । यसà¥य कà¥षयाय मंतà¥रे जाण । आपà¥ले पाद पà¥रोकà¥षावे ॥२७२॥
आपोजनयथा मंतà¥रेसी । पà¥रोकà¥षावे आपà¥लà¥या शिरसी । सूरà¥यशà¥à¤šà¥‡ति मंतà¥रेसी । उदक पà¥राशन करावे ॥२७३॥
हिरणà¥यवरà¥णसूकà¥तेसी । मारà¥à¤œन करावे परियेसी । दà¥रà¥पदादिवेति मंतà¥रेसी । घà¥राणोनि उदक सोडावे ॥२७४॥
आचमने करोनि दोन । मारà¥à¤œनविधान सांगेन । वामहसà¥ती पातà¥र धरून । मारà¥à¤œन करा विशेषी ॥२७५॥
औदà¥à¤‚बर सà¥वरà¥ण रजत । काषà¥ठाचेही असे पवितà¥र । à¤से असे निरà¥मळ पातà¥र । वामहसà¥ती उदक बरवे ॥२७६॥
मृणà¥मय अथवा दà¥विमà¥à¤– पातà¥र । भिनà¥न पातà¥र ते जाण अपवितà¥र । ते अगà¥राहà¥य देवपितरा । शà¥रीगà¥रॠमà¥हणती बà¥राहà¥मणासी ॥२७७॥
मारà¥à¤œनसंखà¥या सांगेन à¤à¤•ा । शिरसी अषà¥à¤Ÿ पादे नवका । यसà¥य कà¥षयाय सà¥नान भà¥मिका । येणेपरी मारà¥à¤œन ॥२७८॥
आपः पà¥ननà¥तॠमंतà¥रेसी । पà¥राशनोदक माधà¥याहà¥नेसी । अगà¥निशà¥à¤šà¥‡ति मंतà¥रेसी । सायंसंधà¥या करावी ॥२७९॥
पà¥राशनांती तà¥मà¥ही à¤à¤•ा । दà¥विराचमन करा निका । आघà¥राण करà¥नी सांडिजे à¤à¤•ा । à¤à¤• आचमन करावे ॥२८०॥
अरà¥à¤˜à¥य दà¥यावयाचे विधान । सांगेन à¤à¤•ा ऋषिजन । गोशà¥रृंगाइतà¥à¤•े आकारोन । अरà¥à¤˜à¥य दà¥यावे मनोभावे ॥२८१॥
गायतà¥रीमंतà¥र जपोनि । सायंपà¥रातरà¥दà¥यावी तिनà¥ही । हंसःशà¥à¤šिषेति माधà¥याहà¥नी । अरà¥à¤˜à¥य दà¥यावे अवधारा ॥२८२॥
पà¥रातरà¥माधà¥याहà¥नी उभे बरवे । सायं अरà¥à¤˜à¥य बैसोनि दà¥यावे । आचमन तà¥रिवारी करावे । करी पà¥रदकà¥षिणा असावादितà¥य ॥२८३॥
अरà¥à¤˜à¥य दà¥यावयाचे कारण । सांगेन कथा विसà¥तारोन । राकà¥षस मंदेह दारà¥ण । तीस कोटि आहेती देखा ॥२८४॥
सूरà¥यासवे यà¥दà¥धासी। नितà¥य येतीपरियेसी । संदेह पडे देवांसी । सूरà¥या होईल अपजय ॥२८५॥
अपजय येता सूरà¥यासी । उदयासà¥तमान न होय परियेसी । करà¥मै न चालती बà¥राहà¥मणांसी । सà¥वाहासà¥वधाकार न चाले ॥२८६॥
सà¥वाहासà¥वधाकार रहाती । समसà¥त देवांस उपवास होती । सृषà¥à¤Ÿि राहिली न होय उतà¥पतà¥ति । मà¥हणोनि उपाय रचियेला ॥२८७॥
याचि कारणे अरà¥à¤˜à¥य देती । तीचि वजà¥रायà¥धे होती । जावोनि दैतà¥यांसी लागती । पराभविती पà¥रतिदिवसी ॥२८८॥
दैतà¥य असती बà¥रहà¥मवंश । तà¥यांसी वधिलिया घडती दोष । पà¥रदकà¥षिणा करिता होय नाश । असावादितà¥य मà¥हणोनिया ॥२८९॥
बà¥रहà¥महतà¥येचिया पातकासी । भूमिपà¥रदकà¥षिणा दोष नाशी । चार पावले फिरता कैसी । भूमिपà¥रदकà¥षिणा पà¥णà¥य असे ॥२९०॥
संधà¥या करावयाचे सà¥थान । सांगेन à¤à¤•ा फलविधान । घरी करिता पà¥रतिदिन । à¤à¤•चि फळ अवधारा ॥२९१॥
दश फळ गà¥रामाबाहेर देखा । नदीस केलिया शताधिका । पà¥षà¥à¤•रतीरी सहसà¥तà¥र à¤à¤•ा । गंगासà¥रनदी कोटिफल ॥२९२॥
सà¥रापान दिवा मैथà¥न । अनृतादि वाकà¥ये पापे जाण । संधà¥या बाहेर करिता कà¥षण । जळती दोष तातà¥à¤•ाळी ॥२९३॥
सà¥थाने असती जप करावयासी । विसà¥तारे सांगेन तà¥मà¥हासी । शà¥रीगà¥रॠमà¥हणती बà¥राहà¥मणासी । à¤à¤•चितà¥ते परियेसा ॥२९४॥
जप केलिया घरी à¤à¤•ा । à¤à¤•चि फल असे देखा । बाहेर दà¥विगà¥णी फल अधिका । नदीतीरी तà¥रिगà¥ण फल ॥२९५॥
गोसà¥थळ वृंदावन देखा । दशगà¥ण फल अधिका । अगà¥निहोतà¥रसà¥थानी निका । शतगà¥णफल अधिक असे ॥२९६॥
तीरà¥थदेवता सनà¥निधानी । सहसà¥तà¥रफल असे निरà¥à¤—à¥णी । शतकोटि फल हरिसनà¥निधानी । ईशà¥वरसंनिधानी अनंत फल ॥२९७॥
जप करिता आसनासी । विधिनिषेध आहे परियेसी । सांगेन à¤à¤•ा ततà¥परेसी । पà¥णà¥य पाप बोलिले असे ॥२९८॥
काषà¥ठासनी बैसोनि जरी । जप करिता मनोहरी । दà¥à¤ƒà¤– भोगी निरंतरी । अभागी पà¥रà¥ष तो होय ॥२९९॥
पलà¥लवशाखांसी बसता । सदा होय दà¥शà¥à¤šिता । वसà¥तà¥रासनी दरिदà¥रता । पाषाणासनी वà¥याधि होय ॥३००॥
भसà¥मासनी वà¥याधिनाश । कंबलासनी सà¥à¤–संतोष । कृषà¥णाजिनी जà¥à¤žानपà¥रकाश । वà¥याघà¥रचरà¥मी मोकà¥षशà¥री ॥३०१॥
कà¥शासनी वशीकरण । सरà¥व रोगांचे उपहरण । पापे जाती पळोन । आयà¥à¤ƒपà¥रजà¥à¤žा अधिक होय ॥३०२॥
ओ इतà¥येकà¥षारकमंतà¥री । जपावा तà¥मà¥ही पवितà¥री । धà¥यान करावे गायतà¥री । समसà¥त पापे हरती देखा ॥३०३॥
गायतà¥रीचे सà¥वरूप आता । अभिवन असे वरà¥णिता । रकà¥तांगी वास रकà¥ता । हंस वाहन असे देखा ॥३०४॥
अकार बà¥रहà¥मा अधिदेवता । चतà¥रà¥भà¥à¤œा चतà¥रà¥वकà¥तà¥रा । कमंडलॠअकà¥षसूतà¥रा । चाटॠधरिला असे करी ॥३०५॥
ऋगà¥वेद असे समागमी । अगà¥निहोतà¥रफल आवाहयामि । मग आयातॠवरदा देवी । मà¥हणावे à¤à¤•ा बà¥राहà¥मणाने ॥३०६॥
तà¥या मंतà¥रासी ऋषि देवता । गायतà¥रीसदृश असे खà¥याता । पà¥रातःसंधà¥या तà¥मà¥ही करिता । विधि तà¥मà¥हा सांगेन ॥३०७॥
गायतà¥री देवता गायतà¥री अनà¥षà¥à¤Ÿà¥प छंदः । ॠआदितà¥य देवता देवा । हे पà¥रातःसंधà¥या मà¥हणता भेद । गायतà¥री देवता गायतà¥री छंदः ॥३०८९॥
गायतà¥री आवाहने विनियोगः । ही माधà¥याहà¥नसंधà¥या मà¥हणावी । सविता देवता गायतà¥री छंदः । सरसà¥वती आवाहने विनियोगः ॥३०९॥
पà¥रातःसंधà¥येचे धà¥यान । सांगेन à¤à¤•ा तà¥मà¥ही गहन । रकà¥तांगी रकà¥तवसन । हंसासनी आरूढ असे ॥३१०॥
चतà¥रà¥बाहॠचतà¥रà¥मà¥à¤–ी । कमंडलॠधरिला विशेखी । अकà¥षसूतà¥र चाटॠहसà¥तकी । ऋगà¥वेदसहित अगà¥निहोतà¥र ॥३११॥
à¤से धà¥यान करोनि । मग मà¥हणावे अकà¥षरजà¥à¤žानी । à¤à¤•चितà¥ते असा धà¥यानी । शà¥रीगà¥रॠमà¥हणती बà¥राहà¥मणासी ॥३१२॥
ओंकार शिखामावाहयामि । छंदऋषीनावाहयामी । शà¥रियमावाहयामि । बलमावाहयामि ॥३१३॥
à¤से मà¥हणोनि पà¥रातःकाळी । संधà¥या करावी सà¥वेळी । आता सांगेन माधà¥याहà¥नकाळी । धà¥यान आवाहनपूरà¥वक ॥३१४॥
अभिभà¥रो सावितà¥रीधà¥यान । यौवनसà¥था माधà¥याहà¥न । सांगेन à¤à¤•ा ऋषिजन । à¤à¤•चितà¥ते परियेसा ॥३१५॥
शà¥वेतांगी शà¥वेतवसà¥तà¥र । वाहन असे वृषभ पवितà¥र । उकार रà¥दà¥रगण दैवत । पंचमà¥à¤–ा असे देखा ॥३१६॥
वरद अभयहसà¥त देखा । रà¥दà¥राकà¥षमाळा तà¥रिशूलधारका । यजà¥रà¥वेद असे देखा । अगà¥निषà¥à¤Ÿà¥‹म फल जाणा ॥३१७॥
ओंकारशिखामावाहयामि । छंदऋषीनावाहयामि । शà¥रियमावाहयामि । हà¥रियमावाहयामि ॥३१८॥
आता सायंसंधà¥या धà¥यान । सांगेन à¤à¤•ा विधान । à¤à¤•चितà¥ते à¤à¤•ा वचन । धà¥यानपूरà¥वक सांगेन ॥३१९॥
अभिभूरो सरसà¥वती वृदà¥धा । जाणावी तà¥मà¥ही सायंसंधà¥या । कृषà¥णांगी कृषà¥णवसà¥तà¥रपरिधाना । गरà¥डवाहन असे देखा ॥३२०॥
मकार विषà¥णà¥देवता । चतà¥रà¥भà¥à¤œ शंखचकà¥रधृता । गदापदà¥मधारणहसà¥ता । सामवेदसहित जाणा ॥३२१॥
वाजपेयफल जाण । सायंसंधà¥या असे धà¥यान । करावे à¤à¤•ा तà¥मà¥ही बà¥राहà¥मण । मà¥हणोनि सांगती शà¥रीगà¥रॠ॥३२२॥
ओंकारशिखामावाहयामि । छंदऋषीनावाहयामि । शà¥रियमावाहयामि । बलमावाहयामि ॥३२३॥
पंचशीरà¥षोपनयने विनियोगः । पà¥रणवसà¥य परबà¥रहà¥म ऋषिः । परमातà¥मा देवता । गायतà¥री छंदः ॥३२४॥
उदातà¥तसà¥वरित सà¥वरः अगà¥निरà¥वायà¥à¤ƒ सूरà¥यदेवता । गायतà¥री तà¥रिषà¥à¤Ÿà¥पॠजगती छंदः । बà¥रहà¥माविषà¥णà¥महेशà¥वरादेवताः । ऋगà¥यजà¥à¤ƒसामानि सà¥वरूपाणि ॥३२५॥
आहवनीयागà¥निगारà¥हपतà¥य । दकà¥षिणागà¥निउपसà¥थानानि । पृथिवà¥यंतरिकà¥षं दà¥यौसà¥ततà¥तà¥वानि । उदातà¥तानà¥दातà¥तसà¥वरितसà¥वराः ॥३२६॥
पीतविदà¥यà¥तशà¥वेतवरà¥णी । पà¥रातरà¥मधà¥याहà¥नतृतीयसवनानि । विशà¥वतजसपà¥राजà¥à¤žसà¥वरूपिणी । जागृतीसà¥वपनà¥सà¥षà¥पà¥तà¥यवसà¥था ॥३२७॥
à¤से तà¥रिपदा गायतà¥रीसी । सांगितले तà¥रिविध धà¥यानासी । आता विधान जपासी । सांगेन à¤à¤•ा à¤à¤•चितà¥ते ॥३२८॥
ममोपातà¥तदà¥रितकà¥षयदà¥वारा । शà¥रीपरमेशà¥वरपà¥रीतà¥यरà¥थं जपे विनियोगः । ॠअं नाभौ । वं हà¥रदये मं कंठे ॥३२९॥
भूः अकà¥षरमंतà¥रासी । गायतà¥री असे छंदेसी । अगà¥निरà¥देवता परिà¤यà¥सी । विशà¥वामितà¥र ऋषि देखा ॥३३०॥
षडà¥à¤œ सà¥वर शà¥वेत वरà¥ण । पादसà¥परà¥श उचà¥à¤šारोन । पà¥राणायामे विनियोगून । दà¥सरी वà¥याहà¥रति मà¥हणावी ॥३३१॥
भà¥वः अकà¥षरमंतà¥रासी । उषà¥णिकॠनाम छंदासी । वायà¥रà¥देवता परियेसी । भृगॠऋषि असे जाण ॥३३२॥
असे रूप शà¥यामवरà¥ण । पादसà¥परà¥श रूप उचà¥à¤šारोन । करा तà¥मà¥ही à¤से धà¥यान । जानूमधà¥ये नà¥यासावे ॥३३३॥
पà¥राणायाम विनियोग मà¥हणोनि । नà¥यास करावे भकà¥तिभावनी । सà¥वः वà¥याहà¥रति मà¥हणोनि । धà¥यान करा भकà¥तीने ॥३३४॥
सà¥वः वà¥याहà¥रतिमंतà¥रासी । मà¥हणा अनà¥षà¥à¤Ÿà¥पॠछंदासी । सविता देवता परियेसी । भारदà¥वाज ऋषि जाण ॥३३५॥
सà¥वर गांधार पीतवरà¥णा । कंठी सà¥परà¥शोन मंतà¥र मà¥हणा । पà¥राणायामे विनियोग जाणा । तृतीय वà¥याहà¥रतिमंतà¥रासी ॥३३६॥
ॠमहः मंतà¥रासी । बृहती छंदासी । बृहसà¥पति देवता परियेसी । वसिषà¥ठ ऋषि निरà¥धारे ॥३३७॥
मधà¥यम सà¥वर पिशंग वरà¥ण । à¤से करा तà¥मà¥ही धà¥यान । वेगे मà¥हणा नाभी सà¥परà¥शोन । पà¥राणायामे विनियोगः ॥३३८॥
जन मंतà¥र उचà¥à¤šारासी । मà¥हणा पंकà¥ति छंदासी । वरà¥ण देवता गौतम ऋषि । पंचम सà¥वर असे जाण ॥३३९॥
रूप असे नीलवरà¥ण । करा नà¥यास हà¥रदयसà¥थान । पà¥राणायामे विनियोगून । जनः पंच नà¥यास à¤से ॥३४०॥
तपः मंतà¥र नà¥यासासी । तà¥रिषà¥à¤Ÿà¥पॠछंद परियेसी । ईशà¥वर देवता कशà¥यप ऋषि । धैवत सà¥वर परियेसा ॥३४१॥
असे आपण लोहवरà¥ण । सà¥परà¥श करावे कंठसà¥थान । पà¥राणायामे विनियोगून । नà¥यास करावा बà¥राहà¥मणहो ॥३४२॥
सतà¥यं मà¥हणतसे मंतà¥रासी । करावे जगती छंदासी । विशà¥वेदेव अंगिरस ऋषि । निषाद सà¥वर जाणावा ॥३४३॥
रूप असे कनकवरà¥ण । भà¥रà¥वोरà¥ललाटा सà¥परà¥शून । पà¥राणायामे विनियोगून । नà¥यास करावा भकà¥तीने ॥३४४॥
इतà¥à¤•े नà¥यास करोनि । हसà¥त ठेवा शिरसà¥थानी । धà¥यान करा विधानी । सांगेन à¤à¤•ा बà¥राहà¥मणहो ॥३४५॥
शिरसà¥थान सà¥परà¥शासी । मà¥हणा अनà¥षà¥à¤Ÿà¥पॠछंदासी । उचà¥à¤šार पà¥रजापति ऋषि । परमातà¥मा देवता जाण ॥३४६॥
पà¥राणायामे विनियोगून । मग करावे गायतà¥रीधà¥यान । ॠआपोजà¥योति मà¥हणोन । मंतà¥र मà¥हणा भकà¥तीने ॥३४७॥
ॠआपोजà¥योतिरसोमृतं । बà¥रहà¥मभूरà¥भà¥वःसà¥वरो । शिरसी येणे विधी । अंगनà¥यास करावे ॥३४८॥
चोवीस अकà¥षरे मंतà¥रासी । नà¥यास सांगेन à¤à¤•ाà¤à¤•ासी । à¤à¤•चितà¥ते परियेसी । मà¥हणे पराशर ऋषि तो ॥३४९॥
या तà¥रिपदा गायतà¥रीसी । असे विशà¥वामितà¥र ऋषि । देवी गायतà¥री छंदेसी । वरà¥ण देवता सांगेन ॥३५०॥
à¤से तà¥रिपदा गायतà¥रीमंतà¥रासी । चोवीस अकà¥षरे परियेसी । पृथकॠनà¥यास परियेसी । सांगेन à¤à¤• दà¥विजोतà¥तमा ॥३५१॥
तवरà¥णाकà¥षर मंतà¥रासी । जाणा विशà¥वामितà¥र ऋषि । अगà¥नि देवता परियेसी गायतà¥री छंद मà¥हणावा ॥३५२॥
अतसीपà¥षà¥पे वरà¥णै जैसी । तदà¥रूप वरà¥ण असे परियेसी । वायवà¥य कोण सà¥थान तà¥यासी । गà¥लà¥फनà¥यास करावा ॥३५३॥
तà¥सवरà¥णाकà¥षर मंतà¥रासी । असे विशà¥वामितà¥र ऋषि । वायà¥देवता परियेसी । देवी गायतà¥री छंद देखा ॥३५४॥
जंघसà¥थानी असे नà¥यास । सौमà¥यरूप पिवळे सà¥रस । सरà¥व पापे दहती परियेस । तà¥सवरà¥णाचे लकà¥षण ॥३५५॥
विवरà¥णनाम अकà¥षरासी । जाणा विशà¥वामितà¥र ऋषि । सोमदेवता परियेसी । देवी गायतà¥री छंद देखा ॥३५६॥
नà¥यास करावया जानà¥सà¥थान । इंदà¥रनील विदà¥यà¥दà¥वरà¥ण । à¤से अकà¥षरविधान । महारोग हरती देखा ॥३५७॥
तà¥वरà¥ण नाम अकà¥षरासी । असे विशà¥वामितà¥र ऋषि । विदà¥यà¥दà¥देवता परियेसी । देवी गायतà¥री छंद देखा ॥३५८॥
नà¥यास करा जानà¥सà¥थानी । दीपà¥ति असे जैसा वहà¥नि । रूप असे सौमà¥यपणी । भà¥रूणहतà¥यापाप नाशी ॥३५९॥
रà¥ववरà¥ण अकà¥षरासी । असे विशà¥वामितà¥र ऋषि । सोम देवता परियेसी । देवी गायतà¥री छंद देखा ॥३६०॥
सà¥वरà¥णसà¥फटिककांति । गà¥हà¥यसà¥थानी नà¥यास बोलती । समसà¥त अघौघ नाशती । रूपारà¥ववरà¥णसà¥थाना उतà¥तम ॥३६१॥
रेवरà¥ण नाम अकà¥षरमंतà¥रासी । असे विशà¥वामितà¥र ऋषि । वरà¥ण देवता परियेसी । देवी गायतà¥री छंद देखा ॥३६२॥
णिकार वृषणसà¥थान जाणा । विदà¥यà¥तà¥पà¥रकाशरूपधारणा । बारà¥हसà¥पतà¥यनाम खà¥णा । अभकà¥षà¥यपापकà¥षालन ॥३६३॥
णिवरà¥णाकà¥षर मंतà¥रासी । जाणा विशà¥वामितà¥र ऋषि । बृहसà¥पति देवता परियेसी । देवी गायतà¥री छंद देखा ॥३६४॥
यं कटिसà¥थान शांताकारवरà¥ण । देहहतà¥यापापजà¥वलन । नà¥यास करावे सगà¥ण । विदà¥वजà¥à¤œन बà¥राहà¥मणा ॥३६५॥
यं अकà¥षर मà¥हणावयासी । असे विशà¥वामितà¥र ऋषि । तारका दैवत परियेसी । देवी गायतà¥री छंद असे ॥३६६॥
भकारा नाभी करा नà¥यास । कृषà¥णमेघवरà¥ण सà¥रस । परà¥à¤œनà¥य देवता संकाश । गà¥रà¥हतà¥यापाप नाशी ॥३६७॥
भवरà¥ण नाम अकà¥षरासी । असे विशà¥वामितà¥र ऋषि । परà¥à¤œनà¥य देवता परियेसी । देवी गायतà¥री छंद जाणा ॥३६८॥
रà¥à¤—ो अकà¥षरा उदर नà¥यास । धà¥यान रकà¥तवरà¥ण सà¥रस । इंदà¥र देवता परियेस । गोहतà¥येचे पाप जाय ॥३६९॥
गोवरà¥ण नाम अकà¥षरासी । जाणावा विशà¥वामितà¥र ऋषि । इंदà¥र देवता परियेसी । देवी गायतà¥री छंद जाणा ॥३७०॥
देकारनà¥यास सà¥तनासी । गंधरà¥व नाम देव परियेसी । सà¥तà¥रीहतà¥यापाप नाशी । à¤à¤•चितà¥ते परियेसा ॥३७१॥
देवरà¥ण नाम अकà¥षरासी । जाणा विशà¥वामितà¥र ऋषि । गंधरà¥व देवता परियेसी । देवी गायतà¥री छंद देखा ॥३७२॥
वकार हà¥रदयसà¥थाननà¥यास । शà¥à¤•à¥ल रूप वरà¥ण परियेस । पूषा देवता असे तà¥यास । वाणीजातपाप नाशी ॥३७३॥
ववरà¥णाकà¥षर मंतà¥रासी । जाणावा विशà¥वामितà¥र ऋषि । रà¥दà¥र देवता परियेसी । देवी गायतà¥री छंद जाणा ॥३७४॥
सà¥य अकà¥षरा कंठनà¥यास । कांचनवरà¥ण रूप सà¥रस । मितà¥र देवता परियेस । मारà¥à¤œारकà¥à¤•à¥à¤•à¥à¤Ÿपाप जाय ॥३७५॥
सà¥यवरà¥ण अकà¥षर मंतà¥रासी । असे विशà¥वामितà¥र ऋषि । मितà¥र देवता परियेसी । देवी गायतà¥री छंद जाणा ॥३७६॥
धीकाराकà¥षरमंतà¥र दंती नà¥यास । शà¥à¤•à¥लकà¥मà¥दसंकाश । तà¥वषà¥à¤Ÿा देवता परियेस । पितृहतà¥यापाप जाय ॥३७७॥
धीवरà¥ण नाम अकà¥षरासी । जाणा विशà¥वामितà¥र ऋषि । विषà¥णॠदेवता परियेसी । देवी गायतà¥री छंद जाण ॥३७८॥
मकारनà¥यास तालà¥सà¥थान । पदà¥म तेजोमय जाण । वासà¥देव असे खूण । सरà¥वजनà¥मपाप जाय ॥३७९॥
मकार वरà¥णाकà¥षरमंतà¥रासी । असे विशà¥वामितà¥र ऋषि । वासà¥देव देवता परियेसी । देवी गायतà¥री छंद जाणा ॥३८०॥
हिकार नासिकी करा नà¥यास । शंखवरà¥ण असे तà¥यास । वासà¥देव देवता परियेस । सरà¥व पाप हरण होय ॥३८१॥
हिवरà¥ण नाम मंतà¥रासी । जाणा विशà¥वामितà¥र ऋषि । मेरॠदेवता परियेसी । देवी गायतà¥री छंद जाणा ॥३८२॥
धिकारा नेतà¥रसà¥थानी नà¥यास । पांडà¥रभास संकाश । सोम देवता परियेस । पाणिगà¥रहणपाप नाशी ॥३८३॥
धिवरà¥ण नाम मंतà¥रासी । तोचि विशà¥वामितà¥र ऋषि । सोमदेवता परियेसी । देवी गायतà¥री छंद जाणा ॥३८४॥
योकाराकà¥षर मंतà¥रासी । भà¥वोरà¥मधà¥ये नà¥यासिजे तà¥यासी । रकà¥तगौरवरà¥ण रूपेसी । पà¥राणिवधपाप जाय ॥३८५॥
योकाराकà¥षर नामाकà¥षरासी । जाणा विशà¥वामितà¥र ऋषि । यमदेवता परियेसी । देवी गायतà¥री छंद जाणा ॥३८६॥
योकार ललाटसà¥थानी नà¥यास । रूप रà¥à¤•à¥मांभसंकाश । सरà¥व पाप होय नाश । भकà¥तिपूरà¥वक नà¥यासावे ॥३८७॥
योवरà¥णाकà¥षर मंतà¥रासी । तोचि विशà¥वामितà¥र ऋषि । विशà¥वे देवता परियेसी । देवी गायतà¥री छंद जाणा ॥३८८॥
नकारा उदित पà¥राङà¥मà¥à¤–ा । सूरà¥यासमान तेज देखा । आशà¥विनौ देवता असे निका । विराजमान परियेसा ॥३८९॥
नकाराकà¥षर वरà¥णासी । जाणा विशà¥वामितà¥र ऋषि । अशà¥विनौ देवता परियेसी । देवी गायतà¥री छंद जाणा ॥३९०॥
पà¥रकाराकà¥षरनà¥यास करोनि दकà¥षिणे । रूप असे नीलवरà¥ण । पà¥रजापति देवता जाण । विषà¥णà¥सायà¥à¤œà¥य पाविजे ॥३९१॥
पà¥रवरà¥णाकà¥षर मंतà¥रासी । असे विशà¥वामितà¥र ऋषि । पà¥रजापति देवता परियेसी । देवी गायतà¥री छंद जाणा ॥३९२॥
चोकार वरà¥ण मंतà¥रासी । नà¥यासिजे तया पशà¥à¤šिम भागासी । कà¥à¤‚कà¥मरूपवरà¥ण तà¥यासी । सरà¥वदेवपदवी पाविजे ॥३९३॥
चोकार वरà¥ण मंतà¥राकà¥षरासी । जाणावा विशà¥वामितà¥र ऋषि । सरà¥व देवता परियेसी । गायतà¥री देवी छंद जाणा ॥३९४॥
दकाराकà¥षराचा उतà¥तरे नà¥यास । शà¥à¤•à¥लवरà¥ण रूप सà¥रस । करावे तà¥मà¥ही à¤से नà¥यास । कैलासपद पाविजे ॥३९५॥
दकाराकà¥षर मंतà¥रासी । जाणा विशà¥वामितà¥र ऋषि । रà¥दà¥र देवता परियेसी । देवी गायतà¥री छंद जाणा ॥३९६॥
याकार मूरà¥धासà¥थानी नà¥यास । सà¥वरà¥णरूप सà¥रस । बà¥रहà¥मसà¥थाना होय वास । शà¥रीगà¥रॠमà¥हणती बà¥राहà¥मणासी ॥३९७॥
यावरà¥णाकà¥षर मंतà¥रासी । असे विशà¥वामितà¥र ऋषि । बà¥रहà¥म देवता परियेसी । देवी गायतà¥री छंद जाणा ॥३९८॥
तकार नà¥यास शिखासà¥थानी । निरà¥पम वैषà¥णवभà¥वनी । विषà¥णà¥रूप धरोनि । वैकà¥à¤‚ठवास होय जाणा ॥३९९॥
तकार वरà¥णाकà¥षरमंतà¥रासी । जाणा विशà¥वामितà¥र ऋषि । विषà¥णॠदेवता परियेसी । देवी गायतà¥री छंद जाणा ॥४००॥
à¤से चोवीस अकà¥षरमंतà¥रासी । नà¥यास करावे विधींसी । हसà¥त ठेवोनिया शिरासी । आणिक नà¥यास करावे ॥४०१॥
शिरसà¥थानी नà¥यासासी । मà¥हणावे अनà¥षà¥à¤Ÿà¥पॠछंदासी । खà¥याति पà¥रजापति ऋषि । परमातà¥मा देवता जाणा ॥४०२॥
पà¥राणायामे विनियोग मà¥हणोनि । ओं आपोसà¥तन सà¥परà¥शोनि । जà¥योतिरà¥नेतà¥र सà¥परà¥शोनि । रसोजिहà¥वा नà¥यासावे ॥४०३॥
अमृतेति ललाटेसी । मूरà¥à¤˜à¥नि सà¥परà¥शोनि à¤सी । बà¥रहà¥मभूरà¥भà¥वःसà¥वरोमासी । नà¥यास करा येणे विधी ॥४०४॥
इतà¥à¤•े नà¥यास करोनि । गायतà¥री तà¥रिवार मà¥हणोनि । वà¥यापक नà¥यास करोनि । करशà¥दà¥धि करा तीन वेळा ॥४०५॥
भà¥à¤ƒ० सà¥वः० विनà¥यसोनि । गायतà¥रीचà¥या दश पदांनी । दशांगà¥ली नà¥यासोनि । पादपà¥रमाण करावे ॥४०६॥
अंगà¥षà¥ठमूल धरोनि । कनिषà¥ठिका सà¥परà¥शोनि । उभय हसà¥त नà¥यासोनि । दशपादांगà¥ली नà¥यासावे ॥४०७॥
चोवीस अकà¥षरमंतà¥रासी । अंगà¥लिनà¥यास करा हरà¥षी । तरà¥à¤œनीमूलादारभà¥येसी । कनिषà¥ठिकापरà¥यंत ॥४०८॥
दà¥वादशाकà¥षरी अकैक हसà¥त । करावे नà¥यास सà¥निशà¥à¤šित । षडंगनà¥यास समसà¥त । पà¥रणवासहित करावे ॥४०९॥
ॠभूः हिरणà¥यातà¥मने । अंगà¥षà¥ठाभà¥यां नमः । ॠभà¥वः पà¥रजापतà¥यातà¥मने । तरà¥à¤œनीभà¥यां नमः ॥४१०॥
ॠसà¥वः सूरà¥यातà¥मने मधà¥यमाभà¥यां नमः । ॠमहः बà¥रहà¥मातà¥मने अनामिकाभà¥यां नमः ।
ॠजनः, ॠतपः ॠसतà¥यं, कनिषà¥ठिकाभà¥यां नमः । पà¥रचोदयातॠकरतलकरपृषà¥ठाभà¥यां नमः ॥४११॥
ॠततà¥सवितà¥à¤ƒ अंगà¥षà¥ठाभà¥यां हà¥रदयाय नमः । वरेणà¥यं तरà¥à¤œनीभà¥यां शिरसे सà¥वाहा ।
भरà¥à¤—ोदेवसà¥य मधà¥यमाभà¥यां शिखायै वषटॠ। धीमहि अनामिकाभà¥यां कवचाय हà¥à¤‚ ॥४१२॥
धियोयोनः कनिषà¥ठिकाभà¥यां नेतà¥रतà¥रयाय वौषटॠ। पà¥रचोदयातॠकरतलकरपृषà¥ठाभà¥यां असà¥तà¥राय फटॠ। उभयहसà¥तांगà¥लिनà¥यासं कà¥रà¥यातॠ। अथ षडंगनà¥यासः ॥४१३॥
ॠभूः हिरणà¥यातà¥मने हà¥रदयाय नमः । ॠभà¥वः पà¥रजापतà¥यातà¥मने शिरसे सà¥वाहा । ॠसà¥वः सूरà¥यातà¥मने शिखायै वौषटॠ। ॠमहः बà¥रहà¥मातà¥मने कवचाय हà¥à¤‚ ॥४१४॥
ॠजनः, ॠतपः, ॠसतà¥यं, सोमातà¥मने । नेतà¥रतà¥रयाय वौषटॠ। पà¥रचोदयात सरà¥वातà¥मने असà¥तà¥राय फटॠ। ॠततà¥स० हà¥रदयाय नमः ॥११५॥
ॠवरेणà¥यं शिरसे सà¥वाहा ।भरà¥à¤—ोदेवसà¥य शिखायै वौषटॠ। धीमहि कवचाय हà¥à¤‚ । धियोयोनः नेतà¥रतà¥रयाय वौषटॠ। पà¥रचोदयात असà¥तà¥राय फटॠ॥४१६॥
षडंगनà¥यास करोनि । अंगनà¥यास दशसà¥थानी । तà¥यांची नावे सांगेन कानी । à¤à¤•चितà¥ते अवधारा ॥४१७॥
पादजानà¥à¤•टिसà¥थानी । नाभिहà¥रदयकंठभà¥वनी । तालà¥नेतà¥र सà¥परà¥शोनि । ललाटशिरी दशसà¥थान ॥४१८॥
गायतà¥रीमंतà¥राचà¥या दहा पदांसी । दशसà¥थान अंगनà¥यासासी । ततà¥सवितà¥रà¥वरेणà¥येसी । भरà¥à¤—ोदेवसà¥य पंचम सà¥थान ॥४१९॥
धीमहि मà¥हणजे षषà¥ठ सà¥थान । धियो सपà¥तम सà¥थान जाण । योकारो अषà¥à¤Ÿम अंगनà¥यास पूरà¥ण । शà¥रीगà¥रॠमà¥हणती बà¥राहà¥मणासी ॥४२०॥
नकार नवम मंतà¥रसà¥थान । पà¥रचोदयातॠदहावे जाण । अंगनà¥यास येणे गà¥ण । करा तà¥मà¥ही दà¥विजोतà¥तमा ॥४२१॥
चतà¥रà¥विशति अकà¥षरांसी । करावे अंगनà¥यासासी । पादांगà¥षà¥ठसà¥परà¥श हरà¥षी । शिखादारभà¥य नà¥यासावे ॥४२२॥
अंगà¥षà¥ठाभà¥यां नमः । तà¥सं गà¥लà¥फयोरà¥नमः । विं जंघरà¥योरà¥नमः । तà¥à¤‚ जानà¥भà¥यां नमः ॥४२३॥
व ऊरà¥भà¥यां नमः । रें गà¥हà¥याय नमः । णीं वृषणाय नमः । यं कटिभà¥यां नमः ॥४२४॥
भं नाभà¥यै नमः । रà¥à¤—ौ उदराय नमः । दें सà¥तनाभà¥यां नमः । वं हà¥रदयाय नमः ॥४२५॥
सà¥यं कंठाय नमः । धीं दंतेभà¥यो नमः । मं तालवे नमः । हिं नासिकायै नमः ॥४२६॥
धिं नेतà¥राभà¥यां नमः । यों भà¥रà¥वोरà¥मधà¥याय नमः । यों ललाटाय नमः । नः पà¥राङà¥मà¥à¤–ाय नमः ॥४२७॥
पà¥रं दकà¥षिणमà¥à¤–ाय नमः । चों पशà¥à¤šिममà¥à¤–ाय नमः । दं उतà¥तरमà¥à¤–ाय नमः । यां मूरà¥धà¥ने नमः । तं शिखायै वषटॠ॥४२८॥
à¤से नà¥यास करोनि । पà¥नः पादांगà¥षà¥ठ धरोनि । कटिपरà¥यंत नà¥यासोनि । ऊरà¥धà¥वनà¥यास करावे ॥४२९॥
तकारा अंगà¥षà¥ठसà¥थान । तà¥सकार गà¥लà¥फ असे सà¥थान । विकार जंघासà¥थान । à¤à¤•ा बà¥राहà¥मणा मà¥हणती गà¥रॠ॥४३०॥
तà¥à¤•ार जानूरà¥वकार ऊरवे । वकार गà¥हà¥यपूरà¥वक सà¥परà¥श । णिकारा वà¥षणसà¥थान बरवे । तà¥à¤•ार कटिसà¥थान नà¥यास ॥४३१॥
शिखा धरोनि पादपरà¥यंत । करावे नà¥यास उतरत । तà¥याते सांगेन आदिअंत । à¤à¤•चितà¥ते परियेसा ॥४३२॥
तं नमः शिकायै विनà¥यसà¥य । यां नमः मà¥रà¥धà¥नि विनà¥यसà¥य । दं नमः उतà¥तरशिखायां नà¥यसà¥य । चो नमः पशà¥à¤šिमशिखायां ॥४३३॥
पà¥रं नमः दकà¥षिणशिखायां । नं नमः पà¥राङà¥मà¥à¤–े । यो नमः ललाटे । यो नमः भà¥रà¥वोरà¥मधà¥यी ॥४३४॥
धिं नमः नेतà¥रतà¥रये । हिं नमः नासिकयोः । मं नमः तालौ । धी नमः दंतेषॠ॥४३५॥
सà¥यं नमः कंठे । वं नमः हà¥रà¥दये । दें नमः सà¥तनयोः । रà¥à¤—ौ नमः उदरे । भं नमः नाभौ ॥४३६॥
पà¥रणवादि नमोत नà¥यास करावे । आकार नाभी उकार हà¥रदये । मकार मà¥à¤–े नकार ललाटे । मकर शिरसि हसà¥तेन नमसà¥à¤•ृतà¥वा ॥४३७॥
अथ मà¥दà¥रासंपà¥à¤Ÿपà¥रकारी । चतà¥रà¥विशति अवधारी । सांगेन तà¥यांचा विसà¥तार परी । à¤à¤•ा बà¥राहà¥मण à¤à¤•चितà¥ते ॥४३८॥
शà¥लोक । सà¥मà¥à¤–ं संपà¥à¤Ÿà¤‚ चैव विततं विसà¥तृतं तथा । दà¥विमà¥à¤–ं तà¥रिमà¥à¤–ं चैव चतà¥à¤ƒपंचमà¥à¤–ं तथा ॥४३९॥
षणà¥मà¥à¤–ाधोमà¥à¤–ं चैव वà¥यापकांजलिकं तथा । शकटं यमपाशं च गà¥रंथितं चोलà¥मà¥à¤•ोलà¥मà¥à¤•म ॥४४०॥
पà¥रलंबं मà¥षà¥à¤Ÿिकं चैव मतà¥सà¥यकूरà¥मो वराहकमॠ। सिंहाकà¥रांतं महाकà¥रांतं मà¥दà¥à¤—रं पलà¥लवं तथा ॥४४१॥
à¤ता मà¥दà¥रा न जानाति गायतà¥री निषà¥फला भवेतॠ। à¤ता मà¥दà¥रासà¥तॠकरà¥तवà¥या गायतà¥री सà¥पà¥रतिषà¥ठिता ॥४४२॥
असà¥यारà¥थः । सà¥मà¥à¤–ं ॥१॥ संपà¥à¤Ÿà¤‚ ॥२॥ विततं ॥३॥ विसà¥तृतं ॥४॥ दà¥विमà¥à¤–ं ॥५॥ तà¥रिमà¥à¤–ं ॥६॥
चतà¥रà¥मà¥à¤–ं ॥७॥ पंचमà¥à¤–ं ॥८॥ षणà¥मà¥à¤–ं ॥९॥ अधोमà¥à¤–ं ॥१०॥ वà¥यापकांजलिकं ॥११॥
शकटं ॥१२॥ यमपाशं च ॥१३॥ गà¥रंथितं ॥१४॥ चोलà¥मà¥à¤•ोलà¥मà¥à¤•ं ॥१५॥ पà¥रलंबं ॥१६॥
मà¥षà¥à¤Ÿिकं ॥१७॥ मतà¥सà¥यः ॥१८॥ कूरà¥मः ॥१९॥ वराहः ॥२०॥
सिंहाकà¥रांतं ॥२१॥ महाकà¥रांतं ॥२२॥ मà¥दà¥à¤—रं ॥२३॥ पलà¥लवं ॥२४॥
मà¥दà¥राविण गायतà¥रीमंतà¥र । जप करितां सरà¥व वà¥यरà¥थ । या कारणे करावे पातà¥र । मà¥दà¥रापूरà¥वक जप करावा ॥४४३॥
गौपà¥पà¥य करावा मà¥दà¥रायà¥à¤•à¥त । पà¥राणायाम करा निशà¥à¤šित । समसà¥त पापकà¥षयारà¥थ । मà¥हणोनि अषà¥à¤Ÿà¥‹तà¥तरीय संकलà¥पावे ॥४४४॥
या गायतà¥रीपà¥रथमपादासी । मà¥हणा ऋगà¥वेद असे ऋषि । भूमिततà¥तà¥व परियेसी । बà¥रहà¥मा देवता तà¥रिषà¥à¤Ÿà¥पॠछंद ॥४४५॥
दà¥वितीयपाद गायतà¥रीसी । यजà¥रà¥वेद असे ऋषि । रà¥दà¥रदेवता पà¥राणापानवà¥यालततà¥तà¥वेसी । जगती मà¥हणा अहरà¥निशी ॥४४६॥
गायतà¥री तृतीयपादासी । ऋगà¥यजà¥à¤ƒ सामततà¥तà¥व परियेसी । विषà¥णॠदेवता तà¥रिषà¥à¤Ÿà¥प छंदेसी । समसà¥तपापकà¥षयारà¥थ विनियोग ॥४४७॥
भूमिसà¥तंभ परियेसी । गायतà¥री छंदासी । मà¥हणावे बà¥रहà¥मपदासी । बà¥रहà¥मा दैवत जाणावे ॥४४८॥
गायतà¥रीचे धà¥यान । सांगेन तà¥मà¥हा विधान । à¤à¤•चितà¥ते करा पठण । शà¥रीगà¥रॠमà¥हणती बà¥राहà¥मणासी ॥४४९॥
शà¥लोक । मà¥à¤•à¥ताविदà¥महेमनीलधवलचà¥à¤›ायैरà¥मà¥à¤–ैसà¥तà¥रीकà¥षणैरà¥यà¥à¤•à¥तामिंदà¥à¤•लानिबदà¥धमà¥à¤•à¥à¤Ÿां ततà¥तà¥वारà¥थवरà¥णातà¥मिकामॠ।
गायतà¥री वरदाभयांकà¥शकशां शà¥भà¥रं कपालं गदां शंखं चकà¥रमथारविदयà¥à¤—लं हसà¥तैरà¥वहनà¥ती भजे ॥४५०॥
à¤से धà¥यान करोनि । जप करावा नासिकागà¥रनयनी । अंती षडंग नà¥यासोनि । जप करा येणेपरी ॥४५१॥
गायतà¥रीमंतà¥राची पà¥रशंसा । à¤à¤•चितà¥ते परियेसा । मंतà¥रनाम असे विशेषा । अकà¥षरे दोनी पाप हरे ॥४५२॥
मकार मà¥हणजे आपà¥ले मन । तà¥रकार नाम आपà¥ला पà¥राण । मन पà¥राण à¤à¤•वटोन । जप करावा à¤à¤•चितà¥ते ॥४५३॥
जप मà¥हणजे अकà¥षरे दोनी । पà¥रखà¥यात असती तà¥रिभà¥वनी । जकार जनà¥म विचà¥à¤›à¥‡दोनि । पकारे जनà¥मपाप दà¥री ॥४५४॥
चारी वेदांस मूळ à¤à¤•ा । गायतà¥रीनाम नाशी पातका । याचि कारणे करावा निका । वेदपठणफळ असे ॥४५५॥
à¤सा मंतà¥र न जरी जपे नर । वृथा जनà¥म जैसा सूकर । जप करा हो निरà¥धार । चिंतिले फल पाविजे ॥४५६॥
न करावा उदकी बैसोन । तà¥वरित होय पà¥रजà¥à¤žाहीन । याचि कारणे सांगेन विसà¥तारोन । अगà¥नि तीनि विपà¥रमà¥à¤–ी ॥४५७॥
आहवनीय गारà¥हपतà¥य । दकà¥षिणागà¥नि तिसरा विखà¥यात । अगà¥निउदकसंपरà¥à¤•ै तà¥वरित । तेजतà¥व जाय अगà¥नीचे ॥४५८॥
या कारणे उदक वरà¥à¤œà¥‹नि । बैसिजे उतà¥तम आसनी । हसà¥तसà¥परà¥शी नाभिसà¥थानी । जपावा माळ धरोनिया ॥४५९॥
उभेनी जपावा पà¥रातःकाळी । बैसोनि कीजे माधà¥याहà¥नकाळी । अथवा उभा ठाकोनि । उभय पकà¥षी करावा ॥४६०॥
माधà¥याहà¥नी हà¥रदयसà¥थानी । जपावा माळ धरोनि । हसà¥त मà¥à¤–े सà¥परà¥शोनि । सायंकाळी जपावा ॥४६१॥
बैसोनि जपावा सायंकाळी । पहावा वृकà¥ष निरà¥मळी । जरी वृकà¥ष नसे जवळी । नासागà¥रानयनी जपावा ॥४६२॥
बà¥रहà¥मचारी गृहसà¥थासी । जप नेमिला अषà¥à¤Ÿà¥‹तà¥तरेसी । वानपà¥रसà¥थ संनà¥यासी यासी । सहसà¥तà¥र मà¥à¤–à¥य करावा ॥४६३॥
संधिविगà¥रह होय जरी । अषà¥à¤Ÿाविंशति तरी करी । अशकà¥ति होय जरी । दहा वेळ जपावा ॥४६४॥
उतà¥तम पकà¥ष मानसी । मधà¥यम गौपà¥य सà¥मà¥à¤–ेसी । अकà¥षरे पà¥रगट वाकà¥येसी । कनिषà¥ठ पà¥à¤•ार परियेसा ॥४६५॥
तà¥रिपाद असती गायतà¥रीसी । मिळोनि न मà¥हणावी परियेसी । मà¥हणता होय महादोषी । महानरक अवधारा ॥४६६॥
पृथक करोनि तà¥रिपदासी । जपा मंतà¥र अतिहरà¥षी । बà¥रहà¥महतà¥यादि पापे नाशी । अनंत पà¥णà¥य लाधिजे ॥४६७॥
अंगà¥षà¥ठजपे à¤à¤• पà¥णà¥य । परà¥वांगà¥लीने दशगà¥ण । शंखमणीने होय शतगà¥ण । पà¥रवालमाला सहसà¥तà¥रफळ ॥४६८॥
सà¥फटिकमणि दहासहसà¥तà¥र । मौकà¥तिके पà¥णà¥य लकà¥षाधिक । पदà¥माकà¥षी निरà¥à¤—à¥ण जप । दशलकà¥ष पà¥णà¥य असे ॥४६९॥
कोटà¥à¤—à¥णे सà¥वरà¥णमाला । कà¥श रà¥दà¥राकà¥ष अनंतफला । जप करा नितà¥य काळा । गौपà¥यमाला धरोनिया ॥४७०॥
गौपà¥यमाला करकमळी । जप करा निशà¥à¤šली । सौखà¥य पावे अनंत फळी । शà¥रीगà¥रॠमà¥हणती बà¥राहà¥मणाते ॥४७१॥
जप करिता नà¥लà¥लंघिजे मेरॠ। उलà¥लंघिता पाप बोलिले अपारॠ। पà¥राणायाम केलिया तà¥रिवारॠ। मेरà¥लंघनपाप जाय ॥४७२॥
गायतà¥रीजप तीन दिवस । पà¥रतà¥यही करावा à¤à¤•ादश । सरà¥व पातके होती नाश । तà¥रिरातà¥रीचे पाप जाय ॥४७३॥
अषà¥à¤Ÿà¥‹तà¥तरशत जप करिता । अघोर पातक जाय तà¥वरिता । करोनि सहसà¥तà¥र जप à¤à¤•ागà¥रता । उपपातके नासती ॥४७४॥
महापातकादि दोषासी । कोटि जप करावा परियेसी । जे जे करà¥म इचà¥à¤›िसी । तà¥वरित होय अवधारा ॥४७५॥
जप करावा मन दृढे । न पहावे मागे पà¥ढे । शूदà¥रादिक यातीकडे । संभाषण न करावे ॥४७६॥
दà¥रवà¥य घेवोनि à¤à¤–ादà¥यासी । जपता होय अनंतदोषी । चांडाळयोनीत भरवसी । जनà¥म पावे परियेसा ॥४७७॥
कंडू नये शरीर आपà¥ले । नेणता जरी इतà¥à¤•े घडले । शà¥रोतà¥राचमन करा वहिले । दोष नाही अवधारा ॥४७८॥
बà¥राहà¥मणाचे दकà¥षिणकरà¥णी । सपà¥त देवता à¤à¤•ा निरà¥à¤—à¥णी । सà¥परà¥श करिता ततà¥à¤•à¥षणी । पापे जाती परियेसा ॥४७९॥
दृषà¥à¤Ÿà¥€ पडता चांडाळासी । दà¥विराचमने शà¥दà¥ध होसी । संभाषण à¤ालिया पतितासी । आचमनसà¥नान करावे ॥४८०॥
जपता निदà¥रा येई जरी । अधोवायॠजांभई आलियावरी । कà¥रोधरूपे जपता जरी । पापरूपे अवधारा ॥४८१॥
मौनà¥य करावे हे उतà¥तमी । अगतà¥ये बोलिजे संधिविषयी । तदà¥विषà¥णो मंतà¥र जपता करà¥मीं । पापे जाती सकळिक ॥४८२॥
नेणता घडे इतà¥à¤•े जरी । आचमन करावे शà¥रोतà¥री । अगà¥नि सूरà¥यधेनà¥दरà¥शन करी । विषà¥णà¥मंतà¥र जपावा ॥४८३॥
à¤सा जप करावा विधीने । मनकामना होय पूरà¥ण । à¤à¤•ती समसà¥त ऋषिजन । मà¥हणोनि सांगे पराशर ॥४८४॥
गायतà¥री जपावी à¤शी । पà¥रातःकाळी मà¥हणा मितà¥रसà¥य ऋषि । उदà¥तà¥यं मंतà¥र माधà¥याहà¥नेसी । इमं मे वरà¥ण सायंकाळी ॥४८५॥
शाखापरतà¥वे मंतà¥र असती । मà¥हणावे विधि जैसे असती । गोतà¥र पà¥रवर मà¥हणा भकà¥ती । वृदà¥धाचारापà¥रमाणे ॥४८६॥
चारी दिशा नमोनि । पà¥रदकà¥षिणा करावी सगà¥णी । गोतà¥र पà¥रवर उचà¥à¤šारोनि । नमसà¥à¤•ार करा परियेसा ॥४८७॥
à¤सी संधà¥या करून । मग करावे औपासन । सांगेन तà¥याचे विधान । शà¥रीगà¥रॠमà¥हणती बà¥राहà¥मणासी ॥४८८॥
सायà¥मà¥पà¥रातवेला दोनà¥ही । औपासन करावे सगà¥णी । मिळोनि न करावे दà¥विजजनी । सरà¥वांनी पृथकॠपृथकॠहेचि जाणा ॥४८९॥
न करावे वेळणी आळंदà¥यात । भूमीवरी न करा नितà¥य । सà¥थंडिली करावे विहित । अथवा उदके सारवावे ॥४९०॥
कà¥à¤‚डी सà¥थापोनि अगà¥नीसी । करावे नितà¥य उपासनेसी । वारा घालो नये तà¥यासी । हाते परà¥णी आणि सà¥पे ॥४९१॥
वà¥याधिषà¥ठ परà¥णवाते होय । सà¥पे दरितà¥र धनकà¥षय । मà¥à¤–े फà¥à¤‚किलिया आयà¥षà¥य जाय । हसà¥तमूली होय मृतà¥यॠ॥४९२॥
फà¥à¤‚कणी अथवा विंà¤णà¥यासी । वायॠघालावा अगà¥नीसी । काषà¥ठे समृदà¥धि परियेसी । जà¥वलित असावा अगà¥नि देखा ॥४९३॥
जà¥वाला निघती जये सà¥थानी । आहà¥ति घालावी तया वदनी । समिधा आणावà¥या बà¥राहà¥मणी । शूदà¥रहसà¥ते घेऊ नये ॥४९४॥
समिधा पà¥षà¥पे दूरà¥वा देखा । आणो नये शूदà¥रे à¤à¤•ा । होमदà¥रवà¥ये होती विशेखा । सांगेन नावे परियेसा ॥४९५॥
साळी सावे नीवार । तंदà¥ल असती मनोहर । गोधूम जव निरà¥धार । यावनाळ मà¥à¤–à¥य असे ॥४९६॥
साठी दाणे मिति पà¥रमाण । आहà¥ति मà¥à¤–à¥य कारण । अधिक न कीजे अथवा नà¥यून । घृतसंपरà¥à¤• करावे ॥४९७॥
घृत नसेल समयासी । तिल पवितà¥र होमासी । तिळांचे तैल परियेसी । तेही पवितà¥र असे देखा ॥४९८॥
औपासन केलियावरी । बà¥रहà¥मयजà¥à¤ž तरà¥पण करी । सांगेन विधि अवधारी । शà¥रीगà¥रॠमà¥हणती बà¥राहà¥मणासी ॥४९९॥
मà¥à¤–à¥य सकळ पà¥रातःकरà¥म सारोनि । बà¥रहà¥मयजà¥à¤ž करावा माधà¥याहà¥नी । उपासनादि करà¥मै करोनि । मग करावा बà¥रहà¥मयजà¥à¤ž ॥५००॥
उदकसनà¥निध मà¥à¤–à¥य सà¥थानी । करावे तरà¥पण बà¥राहà¥मणी । पà¥राणायाम तीन करोनि । विदà¥यà¥दसि मंतà¥र जपावा ॥५०१॥
दूरà¥वा घेऊनि दकà¥षिण करी । पूरà¥वमà¥à¤– अथवा उतà¥तरी । बसावे वाम पादावरी । दकà¥षिण पाद ठेवोनि ॥५०२॥
उभयहासà¥तसंपà¥à¤Ÿà¥‡सी । ठेवावे दकà¥षिण जानà¥वासी । मà¥हणावे तीन पà¥रणवांसी । मग मà¥हणावे ऋचाकà¥षर ॥५०३॥
ॠभू० à¤से मà¥हणोनि । तà¥रिपदा गायतà¥री उचà¥à¤šारोनि । ततà¥स० मà¥हणोनि । मग जपावी दश वेळा ॥५०४॥
सà¥वाधà¥याय दिवसासी । मà¥हणा वेद शकà¥तीसी । अनधà¥याय होय तया दिवसी । à¤à¤• ऋचा मà¥हणा पनà¥नासा ॥५०५॥
तोही नये à¤à¤–ादà¥यासी । मंतà¥र मà¥हणावा विशेषी । नमो बà¥रहà¥मणे मंतà¥रासी । तीन वेळा जपावा ॥५०६॥
वृषà¥à¤Ÿिरासि मंतà¥रासी । जपोनि सà¥परà¥शावे उदकासी । तरà¥पण करावे परियेसी । à¤à¤• बà¥राहà¥मणा à¤à¤•चितà¥ते ॥५०७॥
बà¥रहà¥मयजà¥à¤ž करावयासी । दà¥रवà¥य दरà¥भ परियेसी । वसà¥रà¥दà¥रआदितà¥यांसी । तृपà¥त समसà¥त देव पितर ॥५०८॥
à¤à¤–ादे दिवसी न घडे जरी । अथवा होय समय रातà¥री । जप करावा गायतà¥री । वेदपठण फल असे ॥५०९॥
देवतरà¥पण कà¥शागà¥रेसी । मधà¥यसà¥थाने तृपà¥त ऋषि । मà¥ळे पितृवरà¥à¤—ासी । तरà¥पण करावे परियेसा ॥५१०॥
न करावे तरà¥पण पातà¥रात । करावे आपण उदकात । भूमीवरी घरी नितà¥य । निषिदà¥ध असे करू नये ॥५११॥
दरà¥भ ठेवोनि भूमीवरी । तरà¥पण करावे अवधारी । विधियà¥à¤•à¥त भकà¥तिपà¥रःसरी । शà¥रीगà¥रॠमà¥हणती बà¥राहà¥मणासी ॥५१२॥
तीळ धरोनि आपà¥लà¥या करी । तरà¥पण करावे अवधारी । ठेवो नये शिळेवरी । भूमी काषà¥ठपातà¥री देखा ॥५१३॥
रोमकूपादि सà¥थानी देखा । तीळ ठेविता पावती दà¥à¤ƒà¤–ा । तीळ होती कृमि à¤à¤•ा । निषिदà¥ध बोलली सà¥थाने पाच ॥५१४॥
घरी तरà¥पण करावयासी । तीळ अगà¥राहà¥य परियेसी । करावे आपण उदकासी । à¤à¤•ा समसà¥त ऋषिजन ॥५१५॥
शà¥वेत तीळ देवांसी । धूमà¥रवरà¥ण ऋषिजनांसी । कृषà¥णवरà¥ण पितरांसी । तीळतरà¥पण करावे ॥५१६॥
यजà¥à¤žà¥‹पवीती सवà¥ये देवांसी । निवीती करावी ऋषींसी । अपसवà¥य पितरांसी । तरà¥पण करावे येणे रीती ॥५१७॥
देवासी अंजà¥लि à¤à¤• । ऋषींसी अंजà¥लिदà¥वय समà¥यक । पितरांसी अंजà¥लि तà¥रिक । तरà¥पण à¤से करावे ॥५१८॥
सà¥तà¥रियांसी अंजà¥लि à¤à¤• देखा । वà¥यतिरिकà¥त बंधूसी à¤à¤• । सपतà¥नी आचारà¥य नामिका । दà¥वयांजà¥लि करावे ॥५१९॥
देवबà¥रहà¥मऋषीशà¥वरांसी । अकà¥षता मà¥à¤–à¥य तरà¥पणासी । कृषà¥णतिलतरà¥पण पितरांसी । अनंत पà¥णà¥ये परियेसा ॥५२०॥
आदितà¥य शà¥à¤•à¥रवारेसी । पà¥रतिपदा मघा नकà¥षतà¥रासी । षषà¥ठी नवमी à¤à¤•ादशीसी । तिलतरà¥पण करू नये ॥५२१॥
अथवा विवाह उपनयनासी । जनà¥मनकà¥षतà¥र जनà¥मदिवसी । आपà¥लà¥या घरी शà¥भदिवसी । तिलतरà¥पण करू नये ॥५२२॥
जधी न करी तिलतरà¥पण । उदके मà¥à¤–à¥य करा जाण । मà¥दà¥रिका हसà¥ती सà¥वरà¥ण । दरà¥भपवितà¥रे करावे ॥५२३॥
पाय न धà¥ता मंगलसà¥नान । तिलावीण करिता तरà¥पण । शà¥रादà¥ध करी दकà¥षिणेविण । निषà¥फल असे अवधारी ॥५२४॥
निषिदà¥ध बोलिले जà¥या दिवसी । तरà¥पण करावे उदकेसी । दिपवाळी चतà¥रà¥दशीसी । करावे तरà¥पण परियेसा ॥५२५॥
अंगारक कृषà¥ण चतà¥रà¥दशीसी । करावे तरà¥पण परियेसी । यमाचे नावे विधींसी । यजà¥à¤žà¥‹पवीत सवà¥याने ॥५२६॥
à¤à¤•ेक तीळ घेऊनि । तà¥रिवार अंजà¥लि देऊनि । यमाचे नाव उचà¥à¤šारोनि । तरà¥पण करावे भकà¥तीने ॥५२७॥
यमाची नावे तà¥रयोदशी । सांगेन à¤à¤•ा विसà¥तारेसी । यम धरà¥मराजा परियेसी । मृतà¥यॠअंतक चौथा जाणा ॥५२८॥
वैवसà¥वत काल देखा । सरà¥वभूतकà¥षय à¤à¤•ा । आठवा औदà¥à¤‚बरनामिका । नीलाय परमेषà¥ठी दहा जाणा ॥५२९॥
वृकोदर चितà¥ररेखा । चितà¥रगà¥पà¥त तà¥रयोदशिका । पà¥रतà¥येक नामे मà¥हणोनि à¤à¤•ेका । नदीत दà¥यावे परियेसा ॥५३०॥
समसà¥त पातके नासती । रोगराई न पीडिती । अपमृतà¥यॠकधी न येती । गà¥रहपीडा न बाधे ॥५३१॥
शà¥à¤•à¥लपकà¥षी माघमासी । तरà¥पण करावे अषà¥à¤Ÿमीसी । भीषà¥मनामे परियेसी । वरà¥षपातके परिहरती ॥५३२॥
à¤से तरà¥पण करोनि । सूरà¥यनामे अरà¥à¤˜à¥यै तिनà¥ही । दà¥यावी समसà¥त दà¥विजजनी । मà¥हणे नृसिंहसरसà¥वती ॥५३३॥
सिदà¥ध मà¥हणे नामधारकासी । कृपामूरà¥ति सà¥वामी करà¥मविधिसी । सांगता à¤ाला बà¥राहà¥मणासी । येणेपरी विहिताचार ॥५३४॥
मà¥हणे सरसà¥वतीगंगाधर । à¤सा बà¥राहà¥मणांचा आचार । वरà¥तता होय मनोहर । सरà¥वाभीषà¥à¤Ÿà¥‡ साधतील ॥५३५॥
इति शà¥रीगà¥रà¥à¤šरितà¥रामृत । नामधारक शिषà¥य संवादत । वेदोपनिषदमतितारà¥थ । आचारनिरूपणाधà¥याय हा ॥५३६॥
इति शà¥रीगà¥रà¥à¤šरितà¥रपरमकथाकलà¥पतरौ शà¥रीनृसिंहसरसà¥वतà¥यà¥पाखà¥याने सिदà¥धनामधारकसंवादे आहà¥निकनिरूपणं नाम षटà¥तà¥रिंशोऽधà¥यायः
शà¥रीगà¥रà¥दतà¥तातà¥रेयारà¥पितमसà¥तॠ।
ओवीसंखà¥या ॥५३६॥
॥शà¥रीगà¥रà¥दतà¥तातà¥रेयारà¥पणमसà¥तà¥॥
शà¥री गà¥रà¥देव दतà¥त...!!!
