Jan 03
शà¥à¤°à¥€ गà¥à¤°à¥‚चरितà¥à¤° :: अधà¥à¤¯à¤¾à¤¯ दà¥à¤¸à¤°à¤¾ (संपूरà¥à¤£)
शà¥रीगणेशाय नमः ।
तà¥रैमूरà¥तिराजा गà¥रॠतूचि माà¤ा । कृषà¥णातिरी वास करोनि वोजा । सà¥भकà¥त तेथे करिती आनंदा । ते सà¥र सà¥वरà¥à¤—ी पहाती विनोदा ॥१॥
à¤से शà¥रीगà¥रà¥à¤šरण धà¥यात । जातां विषà¥णà¥नामांकित । अति शà¥रमला चालत । राहिला à¤à¤•ा वृकà¥षातळी ॥२॥
कà¥षण à¤à¤• निदà¥रिसà¥त । मनी शà¥रीगà¥रॠचिंतित । कृपानिधि अनंत । दिसे सà¥वपà¥नी परियेसा ॥३॥
रूप दिसे सà¥षà¥पà¥तीत । जटाधारी भसà¥मांकित । वà¥याघà¥रचरà¥म परिधानित । पीतांबर कासे देखा ॥४॥
येऊनि योगीशà¥वर जवळी । भसà¥म लाविले कपाळी । आशà¥वासूनि तया वेळी । अभयकर देतसे ॥५॥
इतà¥à¤•े देखोनि सà¥षà¥पà¥तीत । चेतन à¤ाला नामांकित । चारी दिशा अवलोकित । विसà¥मय करी तया वेळी ॥६॥
मूरà¥ति देखिली सà¥षà¥पà¥तीत । तेचि धà¥यातसे मनात । पà¥ढे निघाला मारà¥à¤— कà¥रमित । पà¥रतà¥यकà¥ष देखे तैसाचि ॥७॥
देखोनिया योगीशाते । करिता à¤ाला दंडवते । कृपा भाकी करà¥णवकà¥तà¥रे । माता पिता तू मà¥हणतसे ॥८॥
जय जयाजी योगाधीशा । अजà¥à¤žानतमविनाशा । तू जà¥योतिःपà¥रकाशा । कृपानिधि सिदà¥धमà¥नी ॥९॥
तà¥à¤à¥‡ दरà¥शने निःशेष । गेले माà¤à¥‡ दà¥रितदोष । तू तारक आमà¥हास । मà¥हणोनि आलासि सà¥वामिया ॥१०॥
कृपेने भकà¥तालागà¥नी । येणे à¤ाले कोठोनि । तà¥मचे नाम कवण मà¥नि । कवणे सà¥थानी वास तà¥मà¥हा ॥११॥
सिदà¥ध मà¥हणे आपण योगी । हिंडो तीरà¥थ भूमीसà¥वरà¥à¤—ी । पà¥रसिदà¥ध आमà¥à¤šा गà¥रॠजनी । नृसिंहसरसà¥वती विखà¥यात ॥१२॥
तà¥यांचे सà¥थान गाणगापूर । अमरजासंगम भीमातीर । तà¥रयमूरà¥तीचा अवतार । शà¥रीनृसिंहसरसà¥वती ॥१३॥
भकà¥त तारावयालागी । अवतार तà¥रयमूरà¥ति जगी । सदा धà¥याती अभà¥यासयोगी । भवसागर तरावया ॥१४॥
à¤सा शà¥रीगà¥रॠकृपासिंधॠ। भकà¥तजना सदा वरदॠ। अखिल सौखà¥य शà¥रियानंदॠ। देता होय शिषà¥यवरà¥à¤—ा ॥१५॥
तà¥याचे भकà¥ता कैचे दैनà¥य । अखंड लकà¥षà¥मी परिपूरà¥ण । धनधानà¥यादि गोधन । अषà¥à¤Ÿà¥ˆशà¥वरà¥ये नांदती ॥१६॥
à¤से मà¥हणे सिदà¥ध मà¥नि । à¤à¤•ोनि विनवी नामकरणी । आमà¥ही असती सदा धà¥यानी । तया शà¥रीगà¥रà¥यतीचे ॥१७॥
à¤शी कीरà¥ति बà¥रीद खà¥याति । सांगतसे सिदà¥ध यति । वंशोवंशी करितो भकà¥ति । कषà¥à¤Ÿ आमà¥हा केवी पाहे ॥१८॥
तू तारक आमà¥हांसी । मà¥हणोनि माते भेटलासी । संहार करोनि संशयासी । निरोपावे सà¥वामिया ॥१९॥
सिदà¥ध मà¥हणे तये वेळी । à¤à¤• शिषà¥या सà¥तोममौळी । गà¥रà¥à¤•ृपा सूकà¥षà¥मसà¥थूळी । भकà¥तवतà¥सल परियेसा ॥२०॥
गà¥रà¥à¤•ृपा होय जà¥यासी । दैनà¥य दिसे कैचे तà¥यासी । समसà¥त देव तà¥याचे वंशी । कळिकाळासी जिंके नर ॥२१॥
à¤सी वसà¥तॠपूजूनी । दैनà¥यवृतà¥ति सांगसी à¤णी । नसेल तà¥à¤œà¥‡ निशà¥à¤šय मनी । मà¥हणोनि कषà¥à¤Ÿ भोगितोसी ॥२२॥
तà¥रयमूरà¥ति शà¥रीगà¥रॠ। मà¥हणोनि जाणिजे निरà¥धारू । देऊ शकेल अखिल वरू । à¤à¤•ा भावे भजावे ॥२३॥
à¤à¤–ादे समयी शà¥रीहरि । अथवा कोपे तà¥रिपà¥रारि । रकà¥षील शà¥रीगà¥रॠनिरà¥धारी । आपà¥ले भकà¥तजनांसी ॥२४॥
आपण कोपे à¤à¤–ादà¥यासी । रकà¥षू न शके वà¥योमकेशी । अथवा विषà¥णॠपरियेसी । रकà¥षू न शके अवधारी ॥२५॥
à¤से à¤à¤•ोनि नामकरणी । लागे सिदà¥धाचिया चरणी । विनवीतसे कर जोडà¥नी । भकà¥तिभावे करोनिया ॥२६॥
सà¥वामी à¤सा निरोप देती । संदेह होता माà¤à¥‡ चितà¥ती । गà¥रॠकेवी à¤ाले तà¥रिमूरà¥ति । बà¥रहà¥मा विषà¥णॠमहेशà¥वर ॥२७॥
आणीक तà¥मà¥ही निरोपिलेती । विषà¥णॠरà¥दà¥र जरी कोपती । राखो शके गà¥रॠनिशà¥à¤šिती । गà¥रॠकोपलिया न रकà¥षी कोणी ॥२८॥
हा बोल असे कवणाचा । कवण शासà¥तà¥रपà¥राणींचा । संदेह फेडी गा मनाचा । जेणे मन दृढ होय ॥२९॥
येणेपरी नामकरणी । सिदà¥धांसी पà¥से वंदोनि । कृपानिधि संतोषोनि । सांगतसे परियेसा ॥३०॥
सिदà¥ध मà¥हणे शिषà¥यासी । तà¥वा पà¥सिले आमà¥हांसी वेदवाकà¥य साकà¥षीसी । सांगेन à¤à¤•ा à¤à¤•चितà¥ते ॥३१॥
वेद चारी उतà¥पनà¥न । à¤ाले बà¥रहà¥मयाचे मà¥à¤–ेकरून । तà¥यापासाव पà¥राण । अषà¥à¤Ÿादश विखà¥यात ॥३२॥
तया अषà¥à¤Ÿादशांत । बà¥रहà¥मवाकà¥य असे खà¥यात । पà¥राण बà¥रहà¥मवैवरà¥त । पà¥रखà¥यात असे तà¥रिभà¥वनी ॥३३॥
नारायण विषà¥णà¥मूरà¥ति । वà¥यास à¤ाला दà¥वापारांती । पà¥रकाश केला या कà¥षिती । बà¥रहà¥मवाकà¥यविसà¥तारे ॥३४॥
तया वà¥यासापासà¥नी । à¤à¤•िले समसà¥त ऋषिजनी । तेचि कथा विसà¥तारोनि । सांगेन à¤à¤•ा à¤à¤•चितà¥ती ॥३५॥
चतà¥रà¥मà¥à¤– बà¥रहà¥मयासी । कलियà¥à¤— पà¥से हरà¥षी । गà¥रà¥महिमा विनवीतसे करदà¥वय जोडोनि । भावभकà¥ति करोनिया ॥३७॥
मà¥हणे सिदà¥धा योगीशà¥वरा । अजà¥à¤žानतिमिरभासà¥à¤•रा । तू तारक भवसागरा । भेटलासी कृपासिंधॠ॥३८॥
बà¥रहà¥मदेवे कलियà¥à¤—ासी । सांगितले केवी कारà¥यासी । आदà¥यंत विसà¥तारेसी । निरोपिजे सà¥वामिया ॥३९॥
à¤à¤• शिषà¥या à¤à¤•चितà¥ता । जधी पà¥रळय à¤ाला होता । आदिमूति निशà¥à¤šिता । होते वटपतà¥रशयनी ॥४०॥
अवà¥यकà¥तमूरà¥ति नारायण । होते वटपतà¥री शयन । बà¥दà¥धि संभवे चेतन । आणिक सृषà¥à¤Ÿि रचावया ॥४१॥
पà¥रपंच मà¥हणजे सृषà¥à¤Ÿिरचना । करणे मà¥हणोनि आले मना । जागृत होय या कारणा । आदिपà¥रà¥ष तये वेळी ॥४२॥
जागृत होवोनि नारायण । बà¥दà¥धि संभवे चेतन । कमळ उपजवी नाभीहून । तà¥रैलोकà¥याचे रचनाघर ॥४३॥
तया कमळामधून । उदय à¤ाला बà¥रहà¥मा आपण । चारी दिशा पाहोन । चतà¥रà¥मà¥à¤– à¤ाला देखा ॥४४॥
मà¥हणे बà¥रहà¥मा तये वेळी । समसà¥ताहà¥नी आपण बळी । मजहून आणिक बळी । कवण नाही मà¥हणतसे ॥४५॥
हासोनिया नारायणॠ। बोले वाचे शबà¥दवचनॠ। आपण असे महाविषà¥णॠ। भजा मà¥हणे तया वेळी ॥४६॥
देखोनिया शà¥रीविषà¥णà¥सी । नमसà¥à¤•ारी बà¥रहà¥मा हरà¥षी । सà¥तà¥ति केली बहà¥वसी । अनेक काळ परियेसा ॥४७॥
संतोषोनि नारायण । निरोप दिधला अतिगहन । सृषà¥à¤Ÿि रची गा मà¥हणून । आजà¥à¤žा दिधली तये वेळी ॥४८॥
बà¥रहà¥मा मà¥हणे विषà¥णà¥सी । नेणे सृषà¥à¤Ÿि रचावयासी । देखिली नाही कैसी । केवी रचू मà¥हणतसे ॥४९॥
à¤à¤•ोनि बà¥रहà¥मयाचे वचन । निरोपि तà¥यासी महाविषà¥णॠआपण । वेद असती हे घे मà¥हणोन । देता à¤ाला तये वेळी ॥५०॥
सृषà¥à¤Ÿि रचावयाचा विचार । असे वेदांत सविसà¥तार । तेणेचि परी रचà¥नी सà¥थिर । पà¥रकाश करी मà¥हणितले ॥५१॥
अनादि वेद असती जाण । असे सृषà¥à¤Ÿà¥€à¤šà¥‡ लकà¥षण । जैसा आरसा असे खूण । सृषà¥à¤Ÿि रचावी तयापरी ॥५२॥
या वेदमारà¥à¤—े सृषà¥à¤Ÿà¥€सी । रची गा बà¥रहà¥मया अहरà¥निशी । मà¥हणोनि सांगे हà¥रषीकेशी । बà¥रहà¥मा रची सृषà¥à¤Ÿिते ॥५३॥
सृजी पà¥रजा अनà¥à¤•à¥रमे । विविध सà¥थावरजंगमे । सà¥वेदज अंडज नामे । जारज उदà¥भिजे उपजविले ॥५४॥
शà¥रीविषà¥णà¥à¤šà¥‡ निरोपाने । तà¥रिजग रचिले बà¥रहà¥मयाने । जà¥यापरी सृषà¥à¤Ÿिकà¥रमणे । वà¥यासे à¤सी कथियेली ॥५५॥
सिदà¥ध मà¥हणे शिषà¥यासी । नारायण वेदवà¥यास ऋषि । विसà¥तार केला पà¥राणांसी । अषà¥à¤Ÿादश विखà¥यात ॥५६॥
तया अषà¥à¤Ÿादशांत । पà¥राण बà¥रहà¥मवैवरà¥त । ऋषेशà¥वरासी सांगे सूत । तेचि परी सांगतसे ॥५७॥
सनकादिकांते उपजवोनि । बà¥रहà¥मनिषà¥ठ निरà¥à¤—à¥णी । मरीचादि बà¥रहà¥म सगà¥णी । उपजवी बà¥रहà¥मा तये वेळी ॥५८॥
तेथोनि देवदैतà¥यांसी । उपजवी बà¥रहà¥मा परियेसी । सांगतो कथा विसà¥तारेसी । à¤à¤• आता शिषà¥योतà¥तमा ॥५९॥
कृत तà¥रेता दà¥वापार यà¥à¤— । उपजवी मग कलियà¥à¤— । à¤à¤•ेकाते निरोपी मग । भूमीवरी पà¥रवरà¥तावया ॥६०॥
बोलावूनि कृतयà¥à¤—ासी निरोपी बà¥रहà¥मा परियेसी । तà¥वा जावोनि भूमीसी । पà¥रकाश करी आपणाते ॥६१॥
à¤à¤•ोनि बà¥रहà¥मयाचे वचन । कृतयà¥à¤— आले संतोषोन । सांगेन तà¥याचे लकà¥षण । à¤à¤•ा शà¥रोते à¤à¤•चितà¥ते ॥६२॥
असतà¥य नेणे कधी वाचे । वैरागà¥यपूरà¥ण जà¥à¤žानी साचे । यजà¥à¤žà¥‹पवीत आरंभण तà¥याचे । रà¥दà¥राकà¥षमाळा करी कंकणे ॥६३॥
येणे रूपे यà¥à¤— कृत । बà¥रहà¥मयासी असे विनवित । माते तà¥मà¥ही निरोप देत । केवी जाऊ भूमीवरी ॥६४॥
भूमीवरी मनà¥षà¥य लोक । असतà¥य निंदा अपवादक । माते न साहवे ते à¤à¤• । कवणे परी वरà¥तावे ॥६५॥
à¤à¤•ोनि सतà¥ययà¥à¤—ाचे वचन । निरोपीतो बà¥रहà¥मा आपण । तà¥वा वरà¥तावे सतà¥तà¥वगà¥ण । कà¥वचितà¥तà¥à¤•ाळ येणेपरी ॥६६॥
न करी जड तूते जाण । आणिक यà¥à¤— पाठवीन । तà¥वा रहावे सावध होऊन । मà¥हणूनि पाठवी भूमीवरी ॥६७॥
वरà¥तता येणेपरी à¤à¤•ा । à¤ाली अवधि सतà¥याधिका । बोलावूनि तà¥रेतायà¥à¤—ा देखा । निरोपी बà¥रहà¥मा परियेसा ॥६८॥
तà¥रेतायà¥à¤—ाचे लकà¥षण । à¤à¤• शिषà¥या सांगेन । असे तà¥याची सà¥थूल तन । हाती असे यजà¥à¤žसामगà¥री ॥६९॥
तà¥रेतायà¥à¤—ाचे कारण । यजà¥à¤ž करिती सकळ जन । धरà¥मशासà¥तà¥रपà¥रवरà¥तन । करà¥ममारà¥à¤— बà¥राहà¥मणांसी ॥७०॥
हाती असे कà¥श समिधा à¤से । धरà¥मपà¥रवरà¥तक सदा वसे । à¤से यà¥à¤— गेले हरà¥षे । निरोप घेऊनि भूमिवरी ॥७१॥
बोलावूनि बà¥रहà¥मा हरà¥षी । निरोप देत दà¥वापारासी । सांगेन तयाचे रूपासी । à¤à¤•ा शà¥रोते à¤à¤•चितà¥ते ॥७२॥
खडà¥à¤—े खटà¥वांग धरोनि हाती । धनà¥षà¥य बाण à¤à¤•े हाती । लकà¥षण उगà¥र असे शांति । निषà¥ठà¥र दया दोनी असे ॥७३॥
पà¥णà¥य पाप समान देखा । सà¥वरूपे दà¥वापार असे निका । निरोप घेऊनि कौतà¥à¤•ा । आला आपण भूमीवरी ॥७४॥
तà¥याचे दिवस पà¥रलà¥यावरी । कलियà¥à¤—ाते पाचारी । जावे तà¥वरित भूमीवरी । मà¥हणोनि सांगे बà¥रहà¥मा देखा ॥७५॥
à¤से कलियà¥à¤— देखा । सांगेन लकà¥षणे à¤à¤•ा । बà¥रहà¥मयाचे सनà¥मà¥à¤–ा । केवी गेले परियेसा ॥७६॥
विचारहीन अंतःकरण । पिशाचासारखे वदन । तोंड खालते करà¥न । ठायी ठायी पडतसे ॥७७॥
वृदà¥ध आपण विरागहीन । कलह दà¥वेष संगे घेऊन । वाम हाती धरोनि शिशà¥न । येत बà¥रहà¥मयासनà¥मà¥à¤– ॥७८॥
जिवà¥हा धरोनि उजवे हाती । नाचे केली अतिपà¥रीती । दोषोतà¥तरे करी सà¥तà¥ति । पà¥णà¥यपापसंमिशà¥र ॥७९॥
हासे रडे वाकà¥लà¥या दावी । वाकà¥डे तोंड मà¥à¤–ी शिवी । बà¥रहà¥मयापà¥ढे उभा राही । काय निरोप मà¥हणोनिया ॥८०॥
देखोनि तयाचे लकà¥षण । बà¥रहà¥मा हासे अतिगहन । पà¥सतसे अतिविनयाने । लिंग जिवà¥हा का धरिली ॥८१॥
कलियà¥à¤— मà¥हणे बà¥रहà¥मयासी । जिंकीन समसà¥त लोकांसी । लिंग जिवà¥हा रकà¥षणारांसी । हारी असे आपणाते ॥८२॥
याकारणे लिंग जिवà¥हा । धरोनि नाचे बà¥रहà¥मदेवा । जेथे मी जाईन सà¥वभावा । आपण न भिये कवणाते ॥८३॥
à¤à¤•ोनि कलीचे वचन । निरोप देत बà¥रहà¥मा आपण । भूमीवरी जाऊन । पà¥रकाश करी आपà¥ले गà¥णे ॥८४॥
कलि मà¥हणे बà¥रहà¥मयासी । मज पाठविता भूमीसी । आपà¥ले गà¥ण तà¥मà¥हांसी । सांगेन à¤à¤•ा सà¥वामिया ॥८५॥
उचà¥à¤›à¥‡द करीन धरà¥मासी । आपण असे निरंकà¥शी । निरानंद परियेसी । निंदा कलह माà¤à¥‡नी ॥८६॥
परदà¥रवà¥यहारक परसà¥तà¥रीरत । हे दोघे माà¤à¥‡ भà¥रात । पà¥रपंच मतà¥सर दंभक । पà¥राणसखे माà¤à¥‡ असती ॥८७॥
बकासारिखे संनà¥यासी । तेचि माà¤à¥‡ पà¥राण परियेसी । छळण करोनि उदरासी । मिळविती पोषणारà¥थ ॥८८॥
तेचि माà¤à¥‡ सखे जाण । आणीक असतील पà¥णà¥यजन । तेचि माà¤à¥‡ वैरी जाण । मà¥हणोनि विनवी बà¥रहà¥मयासी ॥८९॥
बà¥रहà¥मा मà¥हणे कलियà¥à¤—ासी । सांगे तà¥à¤œ उपदेशी । कलियà¥à¤—ी आयà¥षà¥य नरासी । सà¥वलà¥प असे à¤à¤• शत ॥९०॥
पूरà¥व यà¥à¤—ांतरी देखा । आयà¥षà¥य बहॠमनà¥षà¥यलोका । तप अनà¥षà¥ठान à¤à¤•ा । करिती अनेक दिवसवरी ॥९१॥
मग होय तयांसी गती । आयà¥षà¥य असे अखंडिती । याकारणे कà¥षिती कषà¥à¤Ÿती । बहॠदिवसपरà¥यंत ॥९२॥
तैसे नवà¥हेचि कलियà¥à¤— जाण । सà¥वलà¥प आयà¥षà¥य मनà¥षà¥यपण । करिती तप अनà¥षà¥ठान । शीघà¥र पावती परमारà¥था ॥९३॥
जे जन असती बà¥रहà¥मजà¥à¤žानि । पà¥णà¥य करितील जाणोनि । तà¥यास तà¥वा साहà¥य होऊनि । वरà¥तत असे मà¥हणे बà¥रहà¥मा ॥९४॥
à¤à¤•ोनि बà¥रहà¥मयाचे वचन । कली मà¥हणतसे नमोन । सà¥वामींनी निरोपिले जे जन । तेचि माà¤à¥‡ वैरी असती ॥९५॥
à¤से वैरी जेथे असती । केवी जाऊ तया कà¥षिती । à¤à¤•ता होय मज भीति । केवी पाहू तयासी ॥९६॥
पंचशत भूमंडळात । भरतखंडी पà¥णà¥य बहà¥त । मज मारितील देखत । कैसा जाऊ मà¥हणतसे ॥९७॥
à¤à¤•ोनि कलीचे वचन । बà¥रहà¥मा निरोपी हासोन । काळातà¥मà¥याते मिळोन । तà¥वा जावे भूमीसी ॥९८॥
काळातà¥मà¥याचे à¤से गà¥ण । धरà¥मवासना करिल छेदन । पà¥णà¥यातà¥मà¥याचे अंतःकरण । उपजेल बà¥दà¥धि पापाविषयी ॥९९॥
कली मà¥हणे बà¥रहà¥मयासी । वैरी माà¤à¥‡ परियेसी । वसतात भूमंडळासी । सांगेन सà¥वामी à¤à¤•ावे ॥१००॥
उपदà¥रविती माते बहà¥त । कृपा न ये मज देखत । जे जन शिवहरी धà¥यात । धरà¥मरत मनà¥षà¥य देखा ॥१०१॥
आणिक असती माà¤à¥‡ वैरी । वास करिती गंगातीरी । आणिक वाराणशीपà¥री । जाऊनि धरà¥म करिती देखा ॥१०२॥
तीरà¥थे हिंडती जे चरणे । आणिक à¤à¤•ती पà¥राणे । जे जन करिती सदा दाने । तेचि माà¤à¥‡ वैरी जाण ॥१०३॥
जà¥यांचे मनी वसे शांति । तेचि माà¤à¥‡ वैरी खà¥याति । अदांभिकपणे पà¥णà¥य करिती । तà¥यांसी देखता भीतसे ॥१०४॥
नासागà¥री दृषà¥à¤Ÿि ठेवà¥नी । जप करिती अनà¥षà¥ठानी । तà¥यासि देखताचि नयनी । पà¥राण माà¤ा जातसे ॥१०५॥
सà¥तà¥रियांपà¥तà¥रांवरी पà¥रीति । मायबापा अवà¥हेरिती । तà¥यावरी माà¤à¥€ बहॠपà¥रीति । परम इषà¥à¤Ÿ माà¤à¥‡ जाणा ॥१०६॥
वेदशासà¥तà¥रांते निंदिती । हरिहरांते भेद पाहती । अथवा शिव विषà¥णॠदूषिती । ते परम आपà¥त माà¤à¥‡ जाणा ॥१०७॥
जितेंदà¥रिय जे असती नर । सदा भजती हरिहर । रागदà¥वेषविवरà¥à¤œित धीर । देखोनि मज भय ॥१०८॥
बà¥रहà¥मा मà¥हणे कलियà¥à¤—ासी । तà¥à¤ा पà¥रकाश बहà¥वसी । तà¥वा जाताचि भूमीसी । तà¥à¤à¥‡ इचà¥à¤›à¥‡ रहाटतील ॥१०९॥
à¤à¤–ादा विरळागत । होईल नर पà¥णà¥यवंत । तà¥याते तà¥वा साहà¥य होत । वरà¥तावे मà¥हणे बà¥रहà¥मा ॥११०॥
à¤à¤•ोनि बà¥रहà¥मयाचे वचन । कलियà¥à¤— करीतसे नमन । करसंपà¥à¤Ÿ जोडोन । विनवितसे परियेसा ॥१११॥
माà¤à¥या दà¥षà¥à¤Ÿ सà¥वभावासी । केवी साहà¥य वà¥हावे धरà¥मासी । सांगा सà¥वामी उपायासी । कवणेपरी रहाटावे ॥११२॥
कलीचे वचन à¤à¤•ोनि । बà¥रहà¥मा हसे अतिगहनि । सांगतसे विसà¥तारोनि । उपाय कलीसी रहाटावया ॥११३॥
काळ वेळ असती दोनी । तà¥à¤œ साहà¥य होउनी । येत असती निरà¥à¤—à¥णी । तेचि दाविती तà¥à¤œ मारà¥à¤— ॥११४॥
निरà¥मळ असती जे जन । तेचि तà¥à¤à¥‡ वैरी जाण । मळमूतà¥रे जयासी वेषà¥à¤Ÿन । ते तà¥à¤à¥‡ इषà¥à¤Ÿ परियेसी ॥११५॥
याचि कारणे पापपà¥णà¥यासी । विरोध असे परियेसी । जे अधिक पà¥णà¥यराशी । तेचि जिंकिती तà¥à¤œ ॥११६॥
या कारणे विरळागत । होतील नर पà¥णà¥यवंत । तेचि जिंकिती निशà¥à¤šित । बहà¥तेक तà¥à¤œ वशà¥य होती ॥११७॥
à¤à¤–ादा विवेकी जाण । राहे तà¥à¤à¥‡ उपदà¥रव साहोन । जे न साहती तà¥à¤à¥‡ दारà¥ण । तेचि होती वशà¥य तà¥à¤œ ॥११८॥
या कारणे कलियà¥à¤—ाभीतरी । जनà¥म होतील येणेपरी । जे जन तà¥à¤à¥‡à¤šि परी । न होय तà¥या ईशà¥वरपà¥रापà¥ति ॥११९॥
à¤à¤•ोनि बà¥रहà¥मदेवाचे वचन । कलियà¥à¤— करितसे पà¥रशà¥न । कैसे साधूचे अंतःकरण । कवण असे निरोपावे ॥१२०॥
बà¥रहà¥मा मà¥हणे तये वेळी । à¤à¤•चितà¥ते à¤à¤• कली । सांगेन à¤à¤•ा शà¥रोते सकळी । सिदà¥ध मà¥हणे शिषà¥यासी ॥१२१॥
धैरà¥य धरोनि अंतःकरण । शà¥दà¥ध बà¥दà¥ध वरà¥तती जन । दोष न लागती कधी जाण । लोभवरà¥à¤œित नरांसी ॥१२२॥
जे नर भजनी हरिहरांसी । अथवा असती काशीनिवासी । गà¥रॠसेविती निरंतरेसी । तà¥यासी तà¥à¤ा न लगे दोष ॥१२३॥
मातापिता सेवकासी । अथवा सेवी बà¥राहà¥मणासी । गायतà¥री कपिला धेनूसी । भजणारांसी न लगे दोष ॥१२४॥
वैषà¥णव अथवा शैवासी । जे सेविती नितà¥य तà¥ळसीसी । आजà¥à¤žा माà¤à¥€ आहे à¤सी । तयासी बाधू नको ॥१२५॥
गà¥रà¥सेवक असती नर । पà¥राण शà¥रवण करणार । सरà¥वसाधनधरà¥मपर । तà¥याते तà¥वा न बाधावे ॥१२६॥
सà¥à¤•ृती शासà¥तà¥रपरायणासी । गà¥रूते सेवित वंशोवंशी । विवेके धरà¥म करणारासी । तà¥याते तà¥वा न बाधावे ॥१२७॥
कलि मà¥हणे बà¥रहà¥मयासी । गà¥रà¥महिमा आहे कैशी । कवण गà¥रà¥सà¥वरूपे कैसी । विसà¥तारावे मजपà¥रति ॥१२८॥
à¤à¤•ोनि कलीचे वचन । बà¥रहà¥मा सांगतसे आपण । गकार मà¥हणजे सिदà¥ध जाण । रेफः पापसà¥य दाहकः ॥१२९॥
उकार विषà¥णà¥रवà¥यकà¥त । तà¥रितयातà¥मा शà¥रीगà¥रॠसतà¥य । परबà¥रहà¥म गà¥रॠनिशà¥à¤šित । मà¥हणोनि सांगे कलीसी ॥१३०॥
शà¥लोक ॥ गणेशो वाऽगà¥निना यà¥à¤•à¥तो विषà¥णà¥ना च समनà¥वितः वरà¥णदà¥वयातà¥मको मंतà¥रशà¥à¤šतà¥रà¥मà¥à¤•à¥तिपà¥रदायकः ॥१३१॥
टीका ॥ गणेशाते मà¥हणती गà¥रॠ। तैसाचि असे वैशà¥वानरू । à¤साचि जाण शारà¥à¤™à¥à¤—धरू । गà¥रà¥शबà¥द वरà¥ते इतà¥à¤•े ठायी ॥१३२॥
शà¥लोक ॥ गà¥रà¥à¤ƒ पिता गà¥रà¥रà¥माता । गà¥रà¥रेव परः शिवः । शिवे रà¥षà¥à¤Ÿà¥‡ गà¥रà¥सà¥तà¥राता गà¥रौ रà¥षà¥à¤Ÿà¥‡ न कशà¥à¤šन ॥१३३॥
टीका ॥ गà¥रॠआपला मातापिता । गà¥रॠशंकरॠनिशà¥à¤šिता । ईशà¥वरॠहोय जरि कोपता । गà¥रॠरकà¥षील परियेसा ॥१३३॥
गà¥रॠकोपेल à¤à¤–ादà¥यासी । ईशà¥वर न राखे परियेसी । ईशà¥वरू कोपेल जà¥या नरासी । शà¥रीगà¥रॠरकà¥षी निशà¥à¤šये ॥१३५॥
शà¥लोक ॥ गà¥रà¥रà¥बà¥रहà¥मा गà¥रà¥रà¥विषà¥णà¥à¤ƒ गà¥रà¥रà¥देवो महेशà¥वरः । गà¥रà¥रेकः परं बà¥रहà¥म तसà¥मातगà¥रà¥मà¥पाशà¥रयेत ॥१३६॥
टीका ॥ गà¥रॠबà¥रहà¥मा सतà¥य जाण । तोचि रà¥दà¥र नारायण । गà¥रà¥à¤šि बà¥रहà¥म कारण । मà¥हणोनि गà¥रॠआशà¥रावा ॥१३७॥
शà¥लोक ॥ हरौ पà¥रसनà¥नेऽपि च वैषà¥णवा जनाः संपà¥रारà¥थयनà¥ते गà¥रà¥à¤…कà¥तिमवà¥ययामॠ। गà¥रौ पà¥रसनà¥ने जगदीशà¥वरः सदा जनारà¥दनसà¥तà¥षà¥यति सरà¥वसिदà¥धिदः ॥१३८॥
टीका ॥ ईशà¥वर जरी पà¥रसनà¥न होता । तà¥यासी गà¥रॠहोय ओळखविता । गà¥रॠआपण पà¥रसनà¥न होता । ईशà¥वर होय आधीन आपà¥लà¥या ॥१३९॥
शà¥लोक ॥ गà¥रà¥à¤ƒ सदा दरà¥शयिता पà¥रवृतà¥ति तीरà¥थं वà¥रतं योगतपादिधरà¥मानॠ। आचारवरà¥णादिविवेकयजà¥à¤žानॠजà¥à¤žानं परं भकà¥तिविवेकयà¥à¤•à¥तमॠ॥१४०॥
टीका ॥ गà¥रॠभजे शासà¥तà¥रमारà¥à¤— वरà¥तोनि । तीरà¥थवà¥रतयोगतपादि मà¥नी । आचारवरà¥णादि जà¥à¤žानी । जà¥à¤žान परम भकà¥तिविवेकयà¥à¤•à¥त ॥१४१॥
या कारणे शà¥रीगà¥रà¥सी । भजावे शासà¥तà¥रमारà¥à¤—ेसी । तीरà¥थवà¥रतयागतपासी । जà¥योतिःसà¥वरूप असे जाणा ॥१४२॥
आचारधरà¥मावरà¥णाशà¥रमांसी । विवेकधरà¥ममारà¥à¤—ासी भकà¥तिवैरागà¥ययà¥à¤•à¥तांसी । गà¥रà¥à¤šि मारà¥à¤— दाविणार ॥१४३॥
इतà¥à¤•े à¤à¤•ोनि कलि आपण । विनवीतसे कर जोडून । गà¥रॠसरà¥व देवासमान । केवी à¤ाला सांगा मज ॥१४४॥
बà¥रहà¥मा मà¥हणे कलीसी । सांगेन तà¥à¤œ विसà¥तारेसी । à¤à¤•चितà¥ते परियेसी । गà¥रà¥वीण पार नाही ॥१४५॥
शà¥लोक ॥ गà¥रॠविना न शà¥रवेण भवेतॠकसà¥यापि कसà¥यचितॠ। विना करà¥णेन शासà¥तà¥रसà¥य शà¥रवणं ततà¥à¤•à¥तो भवेतॠ॥१४६॥
टीका । गà¥रà¥वीण समसà¥तांसी । शà¥रवण कैचे परियेसी । शà¥रवण होता मनà¥षà¥यांसी । समसà¥त शासà¥तà¥रे à¤à¤•ती ॥१४७॥
शासà¥तà¥र à¤à¤•ता परियेसी । तरतील संसारासी । या कारणे गà¥रà¥à¤šि पà¥रकाशी । जà¥योतःसà¥वरूप जाणावा ॥१४८॥
गà¥रॠसेविता सरà¥व सिदà¥धि । होती परियेसा तà¥रिशà¥दà¥धि । कथा वरà¥तली अनादि । अपूरà¥व तà¥à¤œ सांगेन ॥१४९॥
पूरà¥वी गोदावरीचे तीरी । अंगिरस ऋषींचा आशà¥रम थोरी । वृकà¥ष असती नानापरी । पà¥णà¥यनामे मृग वसती ॥१५०॥
बà¥रहà¥मऋषि आदिकरोनि । तप करिती तया सà¥थानी । तयांत वेदधरà¥म मà¥हणोनि । पैलपà¥तà¥र होता दà¥विज ॥१५१॥
तया शिषà¥य बहॠअसती । वेदशासà¥तà¥र अभà¥यासिती । तà¥यात दीपक मà¥हणोनि खà¥याति । शिषà¥य होता परियेसा ॥१५२॥
होता शिषà¥य गà¥रà¥परायण । केला अभà¥यास शासà¥तà¥रपà¥राण । à¤ाला असे अतिनिपà¥ण । सेवा करिता शà¥रीगà¥रà¥à¤šà¥€ ॥१५३॥
वेदधरà¥म à¤à¤•े दिनी । समसà¥त शिषà¥यांसी बोलावूनी । पà¥सतसे संतोषोनि । à¤à¤•ा शà¥रोते à¤à¤•चितà¥ते ॥१५४॥
बोलावà¥नि शिषà¥यांसी । बोले गà¥रॠपरियेसी । पà¥रीति असेल आमà¥हांसी । तरी माà¤à¥‡ वाकà¥य परियेसा ॥१५५॥
शिषà¥य मà¥हणती गà¥रूसी । जे जे सà¥वामी निरोपिसी । तू तारक आमà¥हांसी । अंगिकारू हा भरवसा ॥१५६॥
गà¥रूचे वाकà¥य जो न करी । तोचि पडे रौरव घोरी । अविदà¥या मायासागरी । बà¥डोन जाय तो नर ॥१५७॥
मग तया कैची गति । नरकी पडे तो सतती । गà¥रॠतारक हे खà¥याति । वेदपà¥राणे बोलती ॥१५८॥
à¤à¤•ोनि शिषà¥यांची वाणी । तोषला वेदधरà¥म मà¥नी । संदीपकाते बोलावà¥नी । सांगतसे परियेसा ॥१५९॥
à¤à¤•ा शिषà¥य सकळीक । आमचे पूरà¥वारà¥à¤œित असे à¤à¤• । जनà¥मांतरी सहसà¥तà¥राधिक । केली होती महापातके ॥१६०॥
आमचे अनà¥षà¥ठान करिता । बहà¥त गेले पà¥रकà¥षाळिता । काही शेष असे आता । भोगिलà¥यावाचून न सà¥à¤Ÿà¥‡ जाणा ॥१६१॥
तप सामरà¥थà¥ये उपेकà¥षा करितो । पापमोकà¥षा आड रिघतो । याचि कारणे निषà¥à¤•ृति करितो । तया पाप घोरासी ॥१६२॥
न भोगिता आपà¥ले देही । आपले पापा निषà¥à¤•ृति नाही । हा निशà¥à¤šय जाणोनि पाही । भोगावे आमà¥ही परियेसा ॥१६३॥
या पापाचे निषà¥à¤•ृतीसी । जावे आमà¥ही वाराणशीसी । जाईल पाप शीघà¥रेसी । पà¥रखà¥यात असे अखिल शासà¥तà¥री ॥१६४॥
या कारणे आमà¥हांसी । नà¥यावे पà¥री वाराणशीसी । पाप भोगीन सà¥वदेहासी । माते तà¥मà¥ही सांभाळावे ॥१६५॥
या समसà¥त शिषà¥यांत । कवण असे सामरà¥थà¥यवंत । अंगिकारावे तà¥वरित । मà¥हणोनि पà¥से शिषà¥यांसी ॥१६६॥
तया शिषà¥यांमधà¥ये à¤à¤• । नाम असे संदीपक । बोलतसे अतिविवेक । तया गà¥रूपà¥रति देखा ॥१६७॥
दीपक मà¥हणे गà¥रà¥स । पाप करितां देहनाश । न करावा संगà¥रहो दà¥à¤ƒà¤–ास । शीघà¥र करा पà¥रतिकारू ॥१६८॥
वेदधरà¥म मà¥हणे तयासी । दृढ देह असता मनà¥षà¥यासी । कà¥षालन करावे पापासी । पà¥ढती वाढे विषापरी ॥१६९॥
अथवा तीरà¥थे पà¥रायशà¥à¤šितà¥ते । आपà¥ले देही भोगोनि तà¥वरिते । पापावेगळे न होता निरà¥ते । मà¥à¤•à¥ति नवà¥हे आपणांसी ॥१७०॥
देव अथवा ऋषेशà¥वरांसी । मनà¥षà¥यादि जà¥à¤žानवंतासी । कà¥षालन न होय पापासी । आपà¥ले आपण न भोगिता ॥१७१॥
दीपक मà¥हणे गà¥रूसी । सà¥वामी निरोपावे आपणासी । सेवा करीन सà¥वशकà¥तीसी । न करिता अनà¥मान सांगिजे ॥१७२॥
à¤à¤•ोनि दीपकाचे वचन । वेदधरà¥म मà¥हणे आपण । कà¥षà¥ठे होईल अंग हीन । अंधक पांगूळ परियेसा ॥१७३॥
संवतà¥सर à¤à¤•विशंत । माते सांभाळावे बहà¥त । जरी असेल दृढ वà¥रत । अंगिकारावी तà¥मà¥ही सेवा ॥१७४॥
दीपक मà¥हणे गà¥रूसी । कà¥षà¥ठी होईन आपण हरà¥षी । अंध होईन à¤à¤•वीस वरà¥षी । पापनिषà¥à¤•ृति करीन ॥१७५॥
तà¥मचे पापाचे निषà¥à¤•ृति । मी करीन निशà¥à¤šिती । सà¥वामी निरोपावे तà¥वरिती । मà¥हणोनि चरणांसी लागला ॥१७६॥
à¤à¤•ोनि शिषà¥याची वाणी । संतोषला वेदधरà¥म मà¥नी । सांगतसे विसà¥तारोनि । तया पाप-लकà¥षणे ॥१७७॥
आपà¥ले पाप आपणासी । गà¥राहà¥य नवà¥हे पà¥तà¥रशिषà¥यांसी । न भोगितां सà¥वदेहासी । न वेचे पाप परियेसा ॥१७८॥
याकारणे आपण देखा । भोगीन आपà¥ले पापदà¥à¤ƒà¤–ा । सांभाळी मज तू संदीपका । à¤à¤•वीस वरà¥षेपरà¥यंत ॥१७९॥
जे पीडिती रोगे देखा । पà¥रतिपाळणारासी कषà¥à¤Ÿ अधिका । मजहूनि संदीपका । तूते कषà¥à¤Ÿ अधिक जाण ॥१८०॥
या कारणे आपà¥ले देही । भोगीन पाप निशà¥à¤šयी । तà¥वा पà¥रतिपाळावे पाही । काशीपूरा नेऊनिया ॥१८१॥
तया काशीपà¥री जाण । पापावेगळा होईन । आपण शाशà¥वतपद पावेन । तà¥à¤œà¤•रिता शिषà¥योतà¥तमा ॥१८२॥
दीपक मà¥हणे गà¥रूसी । अवशà¥य नेईन पà¥री काशी । सेवा करीन à¤à¤•वीस वरà¥षी । विशà¥वनाथासम तà¥मची ॥१८३॥
बà¥रहà¥मा मà¥हणे कलियà¥à¤—ासी । कैसा होता शिषà¥य तà¥यासी । कà¥षà¥ठ होतांची गà¥रूसी । नेले काशीपà¥रा ॥१८४॥
मणिकरà¥णिका उतà¥तरदेशी । कंबळेशà¥वर सनà¥निधेसी । राहिले तेथे परियेसी । गà¥रू शिषà¥य दोघेजण ॥१८५॥
सà¥नान करूनि मणिकरà¥णिकेसी । पूजा करिती विशà¥वनाथासी । पà¥रारबà¥धभोग तà¥या गà¥रूसी । भोगीत होता तया सà¥थानी ॥१८६॥
कà¥षà¥ठरोग à¤ाला बहà¥त । अकà¥षहीन अतिदà¥à¤ƒà¤–ित । संदीपक सेवा करित । अतिभकà¥ती करूनिया ॥१८७॥
वà¥यापिला देह कà¥षà¥ठे बहà¥त । पू कृमि पडे रकà¥त । दà¥à¤ƒà¤–े वà¥यापला अतà¥यंत । अपसà¥मारी à¤ाला जाण ॥१८८॥
भिकà¥षा मागोनि संदीपक । गà¥रूसी आणोनि देत नितà¥यक । करी पूजा भावे à¤à¤• । विशà¥वनाथसà¥वरूप मà¥हणतसे ॥१८९॥
रोगे करूनि पीडितां नरू । साधà¥à¤œन होती कà¥रूरू । तोचि देखा दà¥विजवरू । होय कà¥रूर à¤à¤–ादे वेळी ॥१९०॥
भिकà¥षा आणितां à¤à¤–ादे दिवशी । न जेवे शà¥रीगà¥रॠकोपेसी । सà¥वलà¥प आणिले मà¥हणोनि कà¥लेशी । सांडोनि देत भूमीवरी ॥१९१॥
येरे दिवशि जाऊनि शिषà¥य । आणि अनà¥ने बहà¥वस । मिषà¥à¤Ÿानà¥ने न आणी मà¥हणोनि कà¥लेश । करिता à¤ाल परियेसा ॥१९२॥
परोपरीचे पकà¥वानà¥न । का नाणिशी मà¥हणे जाण । कोपे मारू येत आपण । शाका परोपरी मागतसे ॥१९३॥
जितà¥à¤•े आणि मागोनिया । सरà¥वसà¥वे करीतसे वाया । कोपे देत शिविया । परोपरी परियेसा ॥१९४॥
à¤à¤–ादे समयि शिषà¥यासी । मà¥हणे ताता जà¥à¤žानराशी । मजनिमितà¥त कषà¥à¤Ÿलासी । शिषà¥यराया शिखामणी ॥१९५॥
सवेचि मà¥हणत वचने कà¥रूर । माते गांजिले अपार । तू आमà¥à¤šà¥‡ विषà¥ठामूतà¥र । कà¥षणाकà¥षणा धूत नाही ॥१९६॥
खाताती मज मकà¥षिका । कां न निवारिसी संदीपका । सेवा करितां मà¥हणे à¤à¤•ा । भिकà¥षा नाणिशी मà¥हणतसे ॥१९७॥
या कारणे पापगà¥ण । à¤सेची असती जाण । वोखट वाकà¥य निरà¥à¤—à¥ण । पाप मà¥हणोनि जाणावे ॥१९८॥
पाप असे जेथे बहà¥त । दैनà¥य मतà¥सर वसे तेथ । शà¥भाशà¥भ नेणे कà¥वचित । पापरूपे जाणावे ॥१९९॥
à¤à¤–ादे दैनà¥यकासी । दà¥à¤ƒà¤–े पà¥रापà¥त होती कैसी । अपसà¥मार होय जयासी । पाअरूप तोचि जाणा ॥२००॥
समसà¥त रोग असती देखा । कà¥षà¥ठ सोळा भाग नवà¥हे निका । वेदधरà¥म दà¥विज à¤à¤•ा कषà¥à¤Ÿतसे येणेपरी ॥२०१॥
à¤से गà¥रूचे गà¥णदोष । मनांत न आणी तोचि शिषà¥य । सेवा करी à¤à¤•मानस । तोचि ईशà¥वर मानोनि ॥२०२॥
जैसे जैसे मागे अनà¥न । आणूनि देतसे परिपूरà¥ण । जैसा विशà¥वेशà¥वर नारायण । तैसा गà¥रॠमà¥हणतसे ॥२०३॥
काशीकà¥षेतà¥र थोर असतां । न करी सदा तीरà¥थयातà¥रा । न जाय देवदरà¥शना सरà¥वथा । गà¥रà¥सेवेवांचूनि ॥२०४॥
शà¥लोक ॥ न तीरà¥थयातà¥रा न च देवयातà¥रा न देहयातà¥रा न च गेहयातà¥रा । अहरà¥निश बà¥रहà¥म हरिः सà¥बà¥दà¥धो गà¥रà¥à¤ƒ पà¥रसेवà¥यो न हि सेवà¥यमनà¥यतॠ॥२०५॥
टीका ॥ आपà¥ले देहसंरकà¥षण । कधी न करी शिषà¥य जाण । लय लावूनि शà¥रीगà¥रà¥à¤šरण । कवणासवे न बोलेची ॥२०६॥
अहोरातà¥र येणेपरी । बà¥रहà¥मा शिव मà¥हणे हरी । गà¥रà¥à¤šि होय निरà¥धारी । मà¥हणोनि सेवा करीतसे ॥२०७॥
गà¥रॠबोले निषà¥ठà¥रेसी । आपण मनी संतोषी । जे जे तà¥याचे मानसी । पाहिजे तैसे वरà¥ततसे ॥२०८॥
वरà¥तता येनेपरी देख । पà¥रसनà¥न होवोनि पिनाक । उभा येऊनि सनà¥मà¥à¤– । वर माग मà¥हणतसे ॥२०९॥
अहो गà¥रà¥भकà¥त दीपका । महाजà¥à¤žानी कà¥लदीपका । तà¥षà¥à¤Ÿलो तà¥à¤à¥‡ भकà¥तीसी à¤à¤•ा । पà¥रसनà¥न à¤ालो माग आता ॥२१०॥
दीपक मà¥हणे ईशà¥वरासी । हे मृतà¥यà¥à¤‚जय वà¥योमकेशी । न पà¥सतां आमà¥ही गà¥रà¥सी । वर न घे सरà¥वथा ॥२११॥
मà¥हणोनि गेला गà¥रà¥पासी । विनवीतसे तयासी । विशà¥वनाथ आमà¥हांसी । पà¥रसनà¥न होवोनि आलासे ॥२१२॥
निरोप à¤ालिया सà¥वामीचा । मागेन उपशरà¥म वà¥याधीचा । वर होता सदाशिवाचा । बरवे होईल मà¥हणतसे ॥२१३॥
à¤à¤•ोनिया शिषà¥याचे वचन । बोले गà¥रॠकोपायमान । माà¤à¥‡ वà¥याधिनिमितà¥त जाण । नको पà¥रारà¥थू ईशà¥वरासी ॥२१४॥
भोगिलà¥यावाचोनि पातकासी । निवृतà¥ति नवà¥हे गा परियेसी । जनà¥मांतरी बाधिती निशà¥à¤šयेसी । धरà¥मशासà¥तà¥री असे जाण ॥२१५॥
मà¥à¤•à¥ति अपेकà¥षा जà¥याचे मनी । तेणे करावी पापधà¥णी । शेष राहतां निरà¥à¤—à¥णी । विघà¥न करितील मोकà¥षासी ॥२१६॥
à¤शियापरी शिषà¥यासी । गà¥रॠसांगे परियेसी । निरोप मागोनि शà¥रीगà¥रà¥सी । गेला ईशà¥वरासनà¥मà¥à¤– ॥२१७॥
जाऊनि सांगे ईशà¥वरासी । नलगे वर आपणासी । नये गà¥रà¥à¤šà¥‡ मानसी । केवी घेऊ मà¥हणतसे ॥२१८॥
विसà¥मय करोनि वà¥योमकेशी । गेला निरà¥वाणमंडपासी । बोलावून समसà¥त देवांसी । सांगे वृतà¥तानà¥त विषà¥णूपà¥ढे ॥२१९॥
शà¥रीविषà¥णॠमà¥हणे शंकरास । कैसा गà¥रॠकैसा शिषà¥य । कोठे तà¥यांचा रहिवास । सांगावे मज निरà¥धारे ॥२२०॥
सांगे ईशà¥वर विषà¥णà¥सी । आशà¥à¤šरà¥य देखिले परियेसी । दीपक शिषà¥य निशà¥à¤šयेसी । गà¥रà¥भकà¥त असे जाणा ॥२२१॥
गोदावरीतीरवासी । वेदधरà¥म मà¥हणिजे तापसी । तà¥याची सेवा अहरà¥निशी । करितो भावे à¤à¤•चितà¥ते ॥२२२॥
नाही तà¥रिलोकी देखिला कोणी । गà¥रà¥भकà¥ति करणार निरà¥à¤—à¥णी । तà¥याते देखोनि माà¤à¥‡ मनी । अतिपà¥रीति वरà¥ततसे ॥२२३॥
वर देईन मà¥हणोनि आपण । गेलो होतो तयाजवळी जाण । गà¥रूचा निरोप नाही मà¥हणोन । न घे वर परियेसा ॥२२४॥
अनेक दिवà¥यसहसà¥तà¥रवरà¥षी । तप करिती महाऋषि । वर मागती अहरà¥निशी । नाना कषà¥à¤Ÿ करोनिया ॥२२५॥
तैसा तापसी योगी यांसी । नवà¥हे मज वर दà¥यावयासी । बलातà¥à¤•ारे देता तयासी । वर न घे तो दीपक ॥२२६॥
तनमन अरà¥पूनि शà¥रीगà¥रूसी । सेवा करितो संतोषी । तà¥रयमूरà¥ति मà¥हणोनि गà¥रूसी । निशà¥à¤šये भजतसे ॥२२७॥
समसà¥त देव मातापिता । गà¥रà¥à¤šि असे ततà¥तà¥वतां । निशà¥à¤šय केला असे चितà¥ता । गà¥रॠपरमातà¥मा मà¥हणोनि ॥२२८॥
किती मà¥हणोनि वरà¥णू तà¥यासी । अविदà¥या-अंधकारासी । छेदिता दीपक परियेसी । कà¥लदीपक नाम सतà¥य ॥२२९॥
धरà¥म जà¥à¤žान सरà¥व à¤à¤• । गà¥रà¥à¤šि मà¥हणे कà¥लदीपक । चरणसेवा मनःपूरà¥वक । करितो गà¥रूची भकà¥तीने ॥२३०॥
इतà¥à¤•े à¤à¤•ोनि शारà¥à¤™à¥à¤—धरू । पहावया गेला शिषà¥यगà¥रॠ। तà¥यांचा भकà¥तिपà¥रकारू । पाहे तये वेळी ॥२३१॥
सांगितले विशà¥वनाथे । तà¥याहून दिसे आणिक तेथे । संतोषोनि दीपकाते । मà¥हणे विषà¥णॠपरियेसा ॥२३२॥
दीपक मà¥हणे विषà¥णूसी । काय भकà¥ति देखोनि आमà¥हांसी । वर देतोसी परियेसी । कवण कारà¥या सांग मज ॥२३४॥
लकà¥ष कोटी सहसà¥तà¥र वरà¥षी । तप करिती अरणà¥यावासी । तà¥यांसी करितोसी उदासी । वर न देसी नारायण ॥२३५॥
मी तरी तà¥à¤œ भजत नाही । तà¥à¤à¥‡ नाम सà¥मरत नाही । बलातà¥à¤•ारे येवोनि पाही । केवी देशी वर मज ॥२३६॥
à¤à¤•ोनि दीपकाचे वचन । संतोषला नारायण । सांगतसे विसà¥तारोन । तया दीपकापà¥रती देखा ॥२३७॥
गà¥रà¥भकà¥ति करिसी निरà¥वाणेसी । मà¥हणोनि आमà¥ही जाहलो संतोषी । जे भकà¥ति केली तà¥वां गà¥रूसी । तेचि आमà¥हांसी पावली ॥२३८॥
जो नर असेल गà¥रà¥भकà¥त जाण । तोचि माà¤ा जीवपà¥राण । तà¥यासी वशà¥य à¤ालो आपण । जे मागेल ते देतो तया ॥२३९॥
सेवा करी माता पिता । ती पावे मज ततà¥तà¥वतां । पतिसेवा सà¥तà¥रिया करिता । तेही मज पावतसे ॥२४०॥
à¤à¤–ादà¥या भलà¥या बà¥राहà¥मणासी । यती योगेशà¥वर तापसी । करिती नमन भकà¥तीसी । तेचि मज पावे जाणा ॥२४१॥
à¤से à¤à¤•ोनि दीपक । नमिता à¤ाला आणिक । विनवीतसे देख । मà¥हणे सिदà¥ध नामधारका ॥२४२॥
à¤à¤• विषà¥णॠहà¥रषीकेशी । निशà¥à¤šय असो माà¤à¥‡ मानसी । वेदशासà¥तà¥र मीमांसादिकांसी । गà¥रॠआमà¥हांसी देणार ॥२४३॥
गà¥रूपासोनि सरà¥व जà¥à¤žान । तà¥रयमूरà¥ति होती आमà¥हां आधीन । आमà¥à¤šा गà¥रà¥à¤šि देव जाण । अनà¥यथा नाही जाण पा ॥२४४॥
सरà¥व देव सरà¥व तीरà¥थ । गà¥रूचि आमà¥हा असे सतà¥य । गà¥रूवांचूनि आमà¥हां परमारà¥थ । काय दूर असे सांगा ॥२४५॥
समसà¥त योगी सिदà¥धजन । गà¥रूवांचूनि न होती सजà¥à¤žान । जà¥à¤žान होता ईशà¥वर आपण । केवी दूर असे सांगा ॥२४६॥
जो वर दà¥याल तà¥मà¥ही मज । शà¥रीगà¥रॠदेतो काय चोज । याकारणे शà¥रीगà¥रà¥राज । भजतसे परियेसा ॥२४७॥
संतोषोनि नारायण । मà¥हणे धनà¥य धनà¥य माà¤ा पà¥राण । तू शिषà¥य-शिरोरतà¥न । बाळक तूचि आमà¥à¤šा ॥२४८॥
काही तरी माग आता । वर देईन ततà¥तà¥वतां । विशà¥वनाथ आला होता । दà¥सरेन वर दà¥यावयासी मी आलो ॥२४९॥
आमचेनि मन संतोषी । वर माग जो तà¥à¤à¥‡ मानसी । तà¥à¤œ वशà¥य à¤ालो निरà¥धारेसी । जे पाहिजे ते देईन आता ॥२५०॥
दीपक मà¥हणे विषà¥णà¥सी । जरी वर आमà¥हां देसी । गà¥रà¥भकà¥ति होय अधिक मानसी । à¤से मज जà¥à¤žान दà¥यावे ॥२५१॥
गà¥रूचे रूप आपण ओळखे । à¤से जà¥à¤žान देई सà¥à¤–े । यापरते न मागे निके । मà¥हणोनि चरणी लागला ॥२५२॥
दिधला वर शारà¥à¤™à¥à¤—पाणी । संतोषोनि बोले वाणी । अरे दीपका शिरोमणी । तू माà¤ा पà¥राणसखा होशी ॥२५३॥
तà¥वा ओळखिले गà¥रूसी । देखिले दृषà¥à¤Ÿà¥€ परबà¥रहà¥मासी । आणीक जरी आमà¥हां पà¥ससी । सांगेन à¤à¤• à¤à¤•चितà¥ते ॥२५४॥
लौकिक सà¥बà¥दà¥धि होय जैशी । धरà¥माधरà¥मसà¥मने तैशी । उतà¥à¤•ृषà¥à¤Ÿाहूनि उतà¥à¤•ृषà¥à¤Ÿà¥‡सी । सà¥तà¥ति करि गा अहरà¥निशी ॥२५५॥
जे जे समयी शà¥रीगà¥रूसी । तू भकà¥तीने सà¥तà¥ति करिसी । तेणे । होऊ आमà¥ही संतोषी । तेचि आमà¥à¤šà¥€ सà¥तà¥ति जाण ॥२५६॥
वेद वाचिती सांगेसी । वेदानà¥त भाषà¥य अहरà¥निषी । वाचिती जन उतà¥à¤•ृषà¥à¤Ÿà¥‡सी । आमà¥हा पावे निरà¥धारी ॥२५७॥
बोलती वेद सिदà¥धानà¥त । गà¥रà¥à¤šि बà¥रहà¥म असे मà¥हणत । याचि कारणे गà¥रॠभजता सतà¥य । सरà¥व देवता तà¥à¤œ वशà¥य ॥२५८॥
गà¥रॠमà¥हणजे अकà¥षर दोन । अमृताचा समà¥दà¥र जाण । तयामधà¥ये बà¥डता कà¥षण । केवी होय परियेसा ॥२५९॥
जयाचे हà¥रदयी गà¥रà¥सà¥मरण । तोचि तà¥रिलोकी पूजà¥य जाण । अमृतपान सदा सगà¥ण । तोचि शिषà¥य अमर होय ॥२६०॥
शà¥लोक ॥ यदा मम शिवसà¥यापि बà¥रहà¥मणो बà¥राहà¥मणसà¥य हि । अनà¥à¤—à¥रहो भवेनà¥नृणां सेवà¥यते सदà¥à¤—à¥रà¥सà¥तदा ॥२६१॥
टीका ॥ आपण अथवा ईशà¥वरॠ। बà¥रहà¥मा जरी देता वरॠ। तदà¥वतॠफलदाता गà¥रॠ। गà¥रॠतà¥रैमूरà¥ति याचि कारणे ॥२६२॥
à¤सा वर दीपकासी । दिधला विषà¥णूने परियेसी । बà¥रहà¥मा सांगे कलीसी । à¤à¤•चितà¥ते परियेसा ॥२६३॥
वर लाधोनि दीपक । गेला गà¥रूचे सनà¥मà¥à¤– । पà¥सतसे गà¥रॠà¤à¤• । तया शिषà¥या दीपकासी ॥२६४॥
à¤à¤• शिषà¥या कà¥ळदीपका । काय दिधले वैकà¥à¤‚ठनायका । विसà¥तारोनि सांगे निका । माà¤à¥‡ मन सà¥थिर होय ॥२६५॥
दीपक मà¥हणे गà¥रà¥सी । वर दिधला हà¥रषीकेशी । मà¥या मागितले तयासी । गà¥रà¥भकà¥ति वà¥हावी मà¥हणोनिया ॥२६६॥
गà¥रà¥à¤šà¥€ सेवा ततà¥परेसी । अंतःकरण दृढेसी । वर दिधला संतोषी । दृढभकà¥ति माà¤à¥€ तà¥मचे चरणी ॥२६७॥
संतोषोनि शà¥रीगà¥रॠ। पà¥रसनà¥न à¤ाला साकà¥षातà¥à¤•ारू । जीवितà¥वे होय तू सà¥थिरू । काशीपà¥री वास करी ॥२६८॥
तà¥à¤à¥‡ वाकà¥य सरà¥वसिदà¥धि । तà¥à¤à¥‡ घरी नवनिधि । विशà¥वनाथ तà¥à¤à¥‡ सà¥वाधी । मà¥हणे गà¥रॠसंतोषोनि ॥२६९॥
तà¥à¤à¥‡ सà¥मरण जे करिती । तà¥यांचे कषà¥à¤Ÿ निवारण होती । शà¥रियायà¥à¤•à¥त नांदती । तà¥à¤à¥‡ सà¥मरणमातà¥रेसी ॥२७०॥
येणेपरी शिषà¥यासी । पà¥रसनà¥न à¤ाला परियेसी । दिवà¥यदेह à¤ाला ततà¥à¤•à¥षणेसी । à¤ाला गà¥रॠवेदधरà¥म ॥२७१॥
शिषà¥याचा भाव पहावयास । कà¥षà¥ठी à¤ाला महाकà¥लेश । तो तापसी अतिविशेष । तà¥यासी कैचे पाप राहे ॥२७२॥
लोकानà¥à¤—à¥रह करावयासी । गेला होता पà¥री काशी । काशीकà¥षेतà¥रमहिमा à¤सी । पाप जाय सहसà¥तà¥र जनà¥मीचे ॥२७३॥
तया काशीनगरात । धरà¥म अथवा अधरà¥म-रत । वास करिती कà¥वचित । तà¥यांसि पà¥नरà¥à¤œनà¥म नाही जाणा ॥२७४॥
सूत मà¥हणे ऋषीशà¥वरासी । येणे पà¥रकारे कलीसी । सांगे बà¥रहà¥मा परियेसी । शिषà¥यदीपक आखà¥यान ॥२७५॥
सिदà¥ध मà¥हणे नामकरणी । दृढ मन असावे याचि गà¥णी । तरीच तरेल भवारà¥णी । गà¥रà¥भकà¥ति असे येणेविधी ॥२७६॥
शà¥लोक ॥ यतà¥र यतà¥र दृढा भकà¥तिरà¥यदा कसà¥य महातà¥मनः । ततà¥र ततà¥र महादेवः पà¥रकाशमà¥पगचà¥à¤›ति ॥२७७॥
टीका । जरी भकà¥ति असे दृढेसी । तà¥रिकरणसह मानसी । तोचि लाधे ईशà¥वरासी । ईशà¥वर होय तया वशà¥य ॥२७८॥
इति शà¥रीगà¥रà¥à¤šरितà¥रपरमकथाकलà¥पतरौ शà¥रीनृसिंहसरसà¥वतà¥यà¥पाखà¥याने सिदà¥धनामधारकसंवादे शिषà¥यदीपकाखà¥यानं नाम दà¥वितीयोऽधà¥यायः ॥२७९॥
शà¥रीदतà¥तातà¥रेयारà¥पितमसà¥तॠ।
ओवीसंखà¥या ॥२७९॥
॥शà¥रीगà¥रà¥दतà¥तातà¥रेयारà¥पणमसà¥तà¥॥
शà¥री गà¥रà¥देव दतà¥त...!!!


