Sep 05
शà¥à¤°à¥€ गà¥à¤°à¥‚चरितà¥à¤° :: अधà¥à¤¯à¤¾à¤¯ सदतीसावा (संपूरà¥à¤£)
शà¥रीगणेशाय नमः । नामधारक विनवी सिदà¥धासी । पà¥ढे कथा वरà¥तली कैसी । शà¥रीगà¥रॠसांगती विसà¥तारेसी । काय निरूपिले यानंतर ॥१॥
à¤à¤• नामधारका सगà¥णा । शà¥रीगà¥रॠअवतार नारायणा । जाणे सरà¥व आचारखà¥णा । सांगतसे कृपेसी ॥२॥
तà¥रैमूरà¥तीचà¥या अवतारास । आचार सांगता काय पà¥रयास । जà¥à¤žान देउनी पतितास । वेद मà¥हणविले कवणेपरी ॥३॥
à¤से गà¥रà¥मूरà¥ति दातारॠ। भकà¥तजनकलà¥पतरॠ। सांगते à¤ाले आचारॠ। कृपा करोनि विपà¥रासी ॥४॥
शà¥रीगà¥रॠमà¥हणती बà¥राहà¥मणासी । गृहरकà¥षणारà¥थ कारणासी अगà¥निमंथनकाषà¥ठासी । संपादावे कृषà¥णामारà¥à¤œार ॥५॥
शà¥रीखंडादि मणिघृते । तिळ कृषà¥णाजिन छागवसà¥तà¥रे । इतà¥à¤•ी असावी पवितà¥रे । दà¥रिते बाधा करू न शकती ॥६॥
शà¥à¤•à¥लपकà¥ष सारसासी । पोसावे घरी परियेसी । समसà¥तपापविनाशी । धेनॠअसावी आपà¥ले घरी ॥७॥
देवपूजेचे विधान । सांगेन à¤à¤•ा à¤à¤• मन । गृह बरवे संमारà¥à¤œन । देवगà¥ह असावे ॥८॥
हिरणà¥य रौपà¥य तामà¥रेसी । अथवा मृतà¥तिका पातà¥रेसी । संमारà¥à¤œन करावे विधींसी । निषिदà¥ध पातà¥रे सांगेन ॥९॥
कासà¥यपातà¥री कनà¥यकाहसà¥ती । नोवरी अथवा शूदà¥र जाती । न करावे वसà¥तà¥र धरोनि वामहसà¥ती । दकà¥षिण हसà¥ती सारवावे ॥१०॥
पà¥रारंभ करावा नैऋतà¥यकोनी । रातà¥री न करावे उदक घेउनी । अगतà¥य करणे घडे मनी । भसà¥मे करोनि सारवावे ॥११॥
रंगमाळिका घालोनि निरà¥मळ । असावे देवताभà¥वनी । मग बैसोनि शà¥भासनी । देवपूजा करावी ॥१२॥
जैसी संधà¥या बà¥राहà¥मणासी । देवपूजा करावी तैसी । तà¥रिकाल करावे अरà¥à¤šनासी । à¤à¤•चितà¥ते मनोभावे ॥१३॥
तà¥रिकाळी न घडे जà¥यासी । पà¥रातःकाळी करावी हरà¥षी । तेही न साधे परियेसी । माधà¥याहà¥नकाळी करावे ॥१४॥
सायंकाळी मंतà¥रेसी । पà¥षà¥पे वाहोनि भकà¥तीसी । à¤से न साधे जयासी । भोजनकाळी करावे ॥१५॥
देवपूजा न करी नर । पावे तà¥वरित यमपà¥र । नरक भोगी निरंतर । à¤à¤• बà¥राहà¥मणा à¤à¤•चितà¥ते ॥१६॥
विपà¥रकà¥ळी जनà¥म जयासी । पूजा न करिता जेवी हरà¥षी । तोचि होय यमगà¥रासी । वैशà¥वदेव न करी नर ॥१७॥
देवपूजा करावयासी । सहा पà¥रकार परियेसी । उदकनारायण विशेषी । पूजिता तृपà¥ति जगनà¥नाथा ॥१८॥
दà¥सरा पà¥रकार सांगेन à¤à¤•ा । अगà¥निदेवपूजा अधिका । मानसपूजा अतिविशेखा । à¤à¤•चितà¥ते परियेसा ॥१९॥
सूरà¥यपूजा करिता जाण । संतà¥षà¥à¤Ÿ होय नारायण । सामानà¥यपकà¥षे सà¥थंडिली जाण । पà¥रतिमापूजा सà¥वलà¥पबà¥दà¥धि ॥२०॥
जà¥à¤žाता असेल बà¥दà¥धिमंत । यजà¥à¤žपà¥रà¥षपूजा तà¥वरित । सà¥वरà¥à¤—ापवरà¥à¤—ा पूजा देत । यजà¥à¤žपà¥रà¥षपूजा मà¥à¤–à¥य जाण ॥२१॥
अथवा पूजावे धेनूसी । बà¥राहà¥मणपूजा विशेषी । गà¥रà¥पूजा मनोभावेसी । पà¥रतà¥यकà¥ष तà¥षà¥à¤Ÿà¥‡ गà¥रà¥मूरà¥ति ॥२२॥
गà¥रॠतà¥रैमूरà¥ति मà¥हणोनि । बोलती समसà¥त शà¥रà¥तिवचनी । सकळाभीषà¥à¤Ÿà¥‡ तयापासूनी । पाविजे चारी पà¥रà¥षारà¥थ ॥२३॥
कलिपà¥रवेश होता नरू । न करिता अंतःकरण सà¥थिरू । उतà¥पतà¥ति केली शाङरà¥à¤—धरू । समसà¥त कलि उदà¥धारावया ॥२४॥
शालिगà¥रामचकà¥रांकितेसी । पà¥रकाश केला हà¥रषीकेशी । तीरà¥थ घेता परियेसी । समसà¥त पापे नासती ॥२५॥
आजà¥à¤žा घेऊनि शà¥रीगà¥रूची । पूजा करावी पà¥रतिमेची । वेदोकà¥त मंतà¥र करोनी वाची । विधिपूरà¥वक पूजावे ॥२६॥
सà¥तà¥रीजनादि शूदà¥रांसी । न मà¥हणावे वेदमंतà¥रेसी । आगमोकà¥तमारà¥à¤—ैसी गà¥रà¥निरोपे करावे ॥२७॥
शà¥रीगà¥रूचे निरोपाने । पूजिजे काषà¥ठे पाषाणे । तेचि होती देव जाणे । होती पà¥रसनà¥न परियेसा ॥२८॥
शà¥à¤šि आसनी बैसोनी । करावे पà¥राणायाम तिनà¥ही । येभà¥योमाता मà¥हणोनि । चेतन करावा परमातà¥मा ॥२९॥
पà¥रणव मंतà¥रोनि दà¥वादशी । उदक पà¥रोकà¥षावे आपà¥लà¥या शिरसी । संकलà¥प करोनि अंगनà¥यासी । कलशपूजा करावी ॥३०॥
देवाचà¥या दकà¥षिण भागेसी । कलश ठेवावा परियेसी । पूजा करोनि भकà¥तीसी । शंखपूजा करावी ॥३१॥
निरà¥मालà¥य काढोनि विनयेसी । टाकावे ते नैऋतà¥यदिशी । धौत वसà¥तà¥र हांतरोनि हरà¥षी । दीप पà¥रजà¥वलित करावा ॥३२॥
सà¥मरावे मनी शà¥रीगà¥रूसी । मनोवाकà¥à¤•ायकरà¥मैसी । अरà¥à¤šन करावे पीठासी । विधिपूरà¥वक अवधारा ॥३३॥
चारी दà¥वारे पूजोनि । दिशा पूजावà¥या अरà¥à¤šà¥नी । शांताकार करा धà¥यानी । मग आवाहनावे मंतà¥रोकà¥त ॥३४॥
सहसà¥तà¥रशीरà¥षेति आवाहनोनि । पà¥रà¥षà¤वेदं आसनी । à¤तावानसà¥य मà¥हणोनि । पादà¥य दà¥यावे अवधारा ॥३५॥
मंतà¥र मà¥हणोनि तà¥रिपादूरà¥धà¥व à¤सा । अरà¥à¤˜à¥य दà¥यावे परियेसा । तसà¥मादà¥विराड मà¥हणा à¤सा । देवासी आचमन समरà¥पावे ॥३६॥
यतà¥पà¥रà¥षेण मंतà¥रेसी । सà¥नपन करा देवासी । दà¥à¤—à¥धादि पंचामृतासी । सà¥नपनपूजा करावी ॥३७॥
पà¥रà¥षसूकà¥तादि रà¥दà¥रेसी । शà¥रà¥तिमारà¥à¤—ै करोनि नà¥यासासी । सà¥नपन करावे परियेसी । à¤à¤•चितà¥ते अवधारा ॥३८॥
सà¥नपन करूनि देवासी । बैसवावे शूभासनेसी । तयजà¥à¤žमिति मंतà¥रेसी । वसà¥तà¥रे दà¥यावी परियेसा ॥३९॥
तसà¥मादà¥यजà¥à¤žà¥‡ति मंतà¥रेसी । यजà¥à¤žà¥‹पवीत दà¥यावे देवासी । येणेचि मंतà¥रे गंधाकà¥षतेसी । वहावे अननà¥यभकà¥तीने ॥४०॥
तसà¥मादशà¥वा अजायनà¥त । à¤सा तà¥मà¥ही मंतà¥र मà¥हणत । पà¥षà¥पे वहावी à¤à¤•चितà¥त । मनःपूरà¥वक देवासी ॥४१॥
पà¥षà¥पे वहावयाचे विधान । सांगेन à¤à¤•ा ऋषिजन । आपण पेरिली कà¥सà¥मे सगà¥ण । उतà¥तम पकà¥ष परियेसा ॥४२॥
पà¥षà¥पे असती अरणà¥यात । ती मधà¥यम पà¥रकार बोलिजेत । कà¥रय करूनि घेता विकत । अधम पà¥षà¥पे जाणिजे ॥४३॥
उतà¥तम न मिळता घà¥यावी विकत । उतà¥तम पकà¥ष पà¥षà¥पे शà¥वेत । रकà¥त मधà¥यम अधम पीत । कृषà¥णचितà¥र अधमाधम ॥४४॥
वरà¥à¤œावी शिळी पà¥षà¥पे देख । सचà¥à¤›िदà¥र अथवा कृमिभकà¥षक । भूमीवरी पडे à¤à¤• । पà¥षà¥प तà¥यजावे देवासी ॥४५॥
शिळी नवà¥हेती दà¥रवà¥ये जाणा । बिलà¥वपतà¥रे तà¥ळसी आणा । सहसà¥तà¥रपतà¥रे कमळे नाना । सदा गà¥राहà¥य देवांसी ॥४६॥
शतपतà¥रे बकà¥लचंपकासी । पाटले कमले पà¥नà¥नागेसी । मलà¥लिका जाती करवीरेसी । कलà¥हारपà¥षà¥पे अरà¥पावी ॥४७॥
विषà¥णà¥पूजा करावयासी । वरà¥à¤œावी पà¥षà¥पे तà¥मà¥ही à¤सी । धतà¥तूर अरà¥à¤• करवीरेसी । रकà¥त पà¥षà¥पे वरà¥à¤œावी ॥४८॥
गिरिकरà¥णिका निरà¥à¤—à¥डेसी । सेवगा कपितà¥थ करंजेसी । अमलपतà¥र कà¥षà¥मांडेसी । पà¥षà¥पे विषà¥णूसी वरà¥à¤œावी ॥४९॥
ही वाहिलà¥या होय दोषी । सांगेन à¤à¤•ा समसà¥त ऋषि । पà¥à¤œा करिती विषà¥णà¥सी । तà¥यजावी याचि कारणे ॥५०॥
अरà¥à¤•पà¥षà¥प वाहिलà¥यासी । विनाश होय आपणासी । धतà¥तूरपà¥षà¥पे पà¥रजà¥à¤žानासी । कोविदारे दरिदà¥रता ॥५१॥
शà¥रीकरà¥णिकापà¥षà¥पे वाहता । कà¥ळकà¥षय होय तà¥वरिता । कंटà¥à¤•ारीपà¥षà¥पे वाहता । शोक होय परियेसा ॥५२॥
कंदपà¥षà¥पे होय दà¥à¤ƒà¤– । शालà¥मलीपà¥षà¥पे रोग à¤à¤• । तà¥याची कारणे करूनि विवेक । पà¥षà¥पे वहावी विषà¥णूसी ॥५३॥
वरà¥à¤œा पà¥षà¥पे ईशà¥वरासी । सांगेन नावे परियेसी । कपितà¥थ केतकी शशांकेसी । शà¥यामपà¥षà¥पे वरà¥à¤œावी ॥५४॥
काषà¥ठ पिंपळ करंज देखा । बकà¥ल दाडिंब केतका । घातकी निंबादि पंचका । माधवीपà¥षà¥पे वरà¥à¤œावी ॥५५॥
चूत कà¥à¤‚द यूथिका जाती । रकà¥त पà¥षà¥पे वरà¥à¤œावी निरà¥ती । ईशà¥वरारà¥à¤šने दोष घडती । शà¥वेतपà¥षà¥पे मà¥à¤–à¥य देखा ॥५६॥
पूजा करिता गणेशासी । वरà¥à¤œ करा तà¥मà¥ही तà¥लसी । नितà¥यपूजा करा दूरà¥वैसी । दूरà¥वा वरà¥à¤œ शकà¥तिदेवीते ॥५७॥
येणे विधी पà¥षà¥पे वाहता । कामà¥य होय तà¥मà¥हा तà¥वरिता । चतà¥रà¥विध पà¥रà¥षारà¥था । लाधाल तà¥मà¥ही अवधारा ॥५८॥
यतà¥पà¥रà¥षेति मंतà¥रेसी । सà¥à¤—ंध धूपादि परिमळेसी । बà¥राहà¥मणोसà¥येति मंतà¥रेसी । à¤à¤•ारà¥तिकà¥य करावे ॥५९॥
चंदà¥रमामनसो इति मंतà¥रेसी । नैवेदà¥य अरà¥पावा देवासी । तांबूल अरà¥पिता मà¥हणा मंतà¥रासी । नाभà¥याआसीदिति à¤सा ॥६०॥
सà¥वरà¥णपà¥षà¥पे नीरांजन । सपà¥तासà¥येति मंतà¥रे करून । पà¥षà¥पांजलि घेऊन । देवा यजà¥à¤žà¥‡ति मंतà¥रे अरà¥पावी ॥६१॥
धातापà¥रसà¥तातॠमंतà¥रेसी । नमसà¥à¤•ारावे देवासी । अति संमà¥à¤– पृषà¥ठदेशी । गरà¥भगृही करू नये ॥६२॥
नमसà¥à¤•ाराचे विधान । सांगेन à¤à¤•ा विदà¥वजà¥à¤œन । सवà¥य देवपà¥रदकà¥षिणा । करूनि नमन करावे ॥६३॥
आपà¥ला गà¥रॠमाता पिता । संमà¥à¤– जावे बाहेरूनि येता । अथवा उतà¥तम दà¥विज देखता । संमà¥à¤– जावोनि वंदावे ॥६४॥
सभा असेल दà¥विजांची । नमसà¥à¤•ार करा तà¥मà¥ही à¤à¤•ची । देवारà¥à¤šनी तैसेची । नमसà¥à¤•ार पावे समसà¥ता ॥६५॥
माता पिता शà¥रीगà¥रूसी । नमसà¥à¤•ाराची रीति à¤सी । उभय हसà¥ते करà¥णसà¥परà¥शी । à¤à¤•भावे वंदावे ॥६६॥
सवà¥य पादावरी देखा । सवà¥य हसà¥त सà¥परà¥शोनि निका । वामहसà¥ती वामपादà¥à¤•ा । धरूनि नमन करावे ॥६७॥
गà¥रà¥सà¥थानांची नावे । सांगेन à¤à¤•ा भावे । विचारोनिया बरवे । नमसà¥à¤•ारावे येणे विधी ॥६८॥
माता पिता गà¥रॠधाता । भयहरà¥ता अनà¥नदाता । वà¥रतबंध केलà¥या पà¥रोहिता । सापतà¥नी ते गà¥रà¥सà¥थानी ॥६९॥
जà¥येषà¥ठ भà¥राता अथवा चà¥लता । सापतà¥न असेल जà¥याची माता । वय अधिक इषà¥à¤Ÿमितà¥रा । नमसà¥à¤•ारावे तयांसी ॥७०॥
निषिदà¥ध सà¥थाने नमावयासी । सांगेन à¤à¤•ा तà¥मà¥हासी । उणे असेल वय जà¥यासी । नमू नये विदà¥वजà¥à¤œनी ॥७१॥
अगà¥नि समिधा पà¥षà¥पे कà¥शा । धरिला असेल अकà¥षतांकà¥शा । सà¥वहसà¥ती परहसà¥ती असता दोषा । अशसà¥तà¥रवध होईजे नमसà¥à¤•ारिता ॥७२॥
जप अथवा होम करिता । दूर देखिला दà¥विज येता । सà¥नान करिता जळी असता । नमन करिता दोष घडे ॥७३॥
à¤à¤–ादा विपà¥र असे धावत । नेणता अथवा धनगरà¥वित । कà¥रोधवंत किंवा मंगलसà¥नान करित । नमसà¥à¤•ार करू नये ॥७४॥
à¤à¤•हसà¥ते बà¥राहà¥मणासी । नमू नये परियेसी । सूतकिया मूरà¥à¤– जनांसी । करू नये नमसà¥à¤•ार ॥७५॥
गीतवादà¥यादि नृतà¥येसी । संतà¥षà¥à¤Ÿावे देवासी । पà¥रारà¥थना करावी भकà¥तीसी । मग अरà¥à¤šावे सनकादिका ॥७६॥
पूजा अपूरà¥व देवासी । हसà¥त ठेवूनि पीठेसी । उतà¥तरपूजा करावी हरà¥षी । मग करावे उदà¥वासन ॥७७॥
à¤सेपरी देवपूजा । करावी भकà¥तीने à¤à¤•ा दà¥विजा । संसà¥à¤•ृत अनà¥न वà¥हावया काजा । वैशà¥वदेव करावा ॥७८॥
अगà¥नि अलंकार करूनि । अनà¥न अगà¥निकà¥à¤‚डी दाखवूनि । घृतसंमिशà¥रित करूनि । पंच भाग करावे ॥७९॥
à¤à¤• भागाचà¥या दहा आहà¥ति । दà¥सरा बळिहरणी योजिती । अगà¥रदान तिसरा करिती । चौथà¥या मागे पितृयजà¥à¤ž ॥८०॥
मनà¥षà¥ययजà¥à¤ž पांचवà¥यासी । वैशà¥वदेव करावा मंतà¥रेसी । अनà¥न नाही जà¥या दिवसी । तंदà¥लांनी करावा ॥८१॥
वैशà¥वदेव समयासी । अतिथि आलिया घरासी । चोर चांडाल होय हरà¥षी । पूजा करावी मनोभावे ॥८२॥
यम सांगे दूतासी । वैशà¥वदेव करिता नरासी । जाऊ नको तयापासी । विषà¥णà¥à¤†à¤œà¥à¤žा आमà¥हा असे ॥८३॥
मातापिताघातकियांसी । शà¥नि शà¥वपचचांडासांसी । अतिथि आलिया घरासी अनà¥न दà¥यावे परियेसा ॥८४॥
न विचारावे गोतà¥रकà¥ळ । अनà¥न घालावे तातà¥à¤•ाळ । विनà¥मà¥à¤– à¤ालिया पितृकà¥ळ । वरà¥षै सोळा न येती घरासी ॥८५॥
पà¥रवासी असेल आपण जरी । औषधि घृत दधि कà¥षीरी । कंदमूळे फळे तरी । देवयजà¥à¤ž करावा ॥८६॥
अनà¥नाविणे अगà¥रदान । करू नये साधà¥à¤œन । पंचमहायजà¥à¤ž करू बà¥राहà¥मण । चांदà¥रायण आचरावे ॥८७॥
न होता वैशà¥वदेव आपà¥लà¥या घरी । भिकà¥षेसि आला नर जरी । भिकà¥षा घालिता पाप दूरी । वैशà¥वदेवफल असे ॥८८॥
बळिहरण घालोनि काडःई आपण । तà¥याणे आचरावे चांदà¥रायण । आपं काढिता दोष जाण । आणिकाकरवी काढवावे ॥८९॥
बळिहरण न काढिता जेवी जरी । सहा पà¥राणायाम तà¥वरित करी । तेणे होय पाप दूरी । शà¥रीगà¥रॠमà¥हणती बà¥राहà¥मणासी ॥९०॥
गृहपूजा करूनि देखा । गोगà¥रास दà¥यावा विशेखा । नितà¥य शà¥रादà¥ध करणे à¤à¤•ा । करूनि अनà¥न समरà¥पावे ॥९१॥
सà¥वधाकार पिंडदान । करू नये अगà¥नौकरण । बà¥रहà¥मचारियासी तांबूलदान । दकà¥षिणा वरà¥à¤œ परियेसा ॥९२॥
वैशà¥वदेव à¤ालियावरी । उभा राहोनि आपà¥लà¥या दà¥वारी । अतिथिमारà¥à¤— पहावा निरà¥धारी । आलिया पूजन करावे ॥९३॥
शà¥रमोनि आलिया अतिथिसी । पूजा करावी भकà¥तीसी । अथवा असà¥तमानसमयासी । आलिया पूजन करावे ॥९४॥
वरà¥णाना बà¥राहà¥मणो गà¥रà¥à¤ƒ । à¤से बोलती वेदशासà¥तà¥रॠ। अतिथि जाण सरà¥व गà¥रॠ। वैशà¥वदेवसमयासी ॥९५॥
वैशà¥वदेवसमयी अतिथिसी । पूजा करिता परियेसी । ती पावे देवांसी । तà¥षà¥à¤Ÿà¥‡ बà¥रहà¥मा इंदà¥र वहà¥नि ॥९६॥
वायà¥à¤—ण अरà¥यमादि देव । तृपà¥ति पावे सदाशिव । पूजा करावी à¤à¤•भाव । सरà¥व देवता संतà¥षà¥à¤Ÿती ॥९७॥
अतिथीपाद पà¥रकà¥षाळिती । पितर सकळ तृपà¥त होती । अनà¥नदाने बà¥रहà¥मा तृपà¥ति । विषà¥णà¥महेशà¥वरा अवधारा ॥९८॥
यतीशà¥वरादि बà¥रहà¥मचारी । जे समयी येती आपà¥लà¥या घरी । अनà¥न दà¥यावे निरà¥धारी । महापà¥णà¥य असे देखा ॥९९॥
गà¥रासमातà¥र दिधला à¤à¤• । मेरूसमान पà¥णà¥य अधिक । बरवे दà¥यावे तà¥यासी उदक । समà¥दà¥रासमान दान असे ॥१००॥
अतिथि आलिया घरासी । जेवी आपण तà¥यजूनी तà¥यासी । शà¥वानयोनी पावे हरà¥षी । गरà¥दभयोनी पà¥ढे उपजे ॥१०१॥
à¤से अतिथि पूजोन । मग करावे भोजन आपण । सरà¥वथा न करावे अनà¥न भिनà¥न । पà¥रपंच करिता दोष असे ॥१०२॥
सायंपà¥रातरà¥à¤—ृहसà¥थासी । भोजन करणे संतोषी । पà¥रकà¥षालन करोनि पादांसी । ओले पायी असावे ॥१०३॥
ओली असावी पाच सà¥थाने । हसà¥त पाद उभय जाणे । मà¥à¤– ओले पंचम सà¥थाने । शतायà¥षी पà¥रà¥ष होय ॥१०४॥
पूरà¥वाभिमà¥à¤– बैसोन । भोजनसमयी धरा मौन । पाद उभय जोडोन । बैसावे à¤à¤•ा à¤à¤•चितà¥ते ॥१०५॥
मंडल करावे चतà¥षà¥à¤•ोनी । वरी भसà¥म पà¥रोकà¥षोनि । कà¥षतà¥रियास मंडल तà¥रिकोनी । वरà¥तà¥ळ वैशà¥यासी परियेसा ॥१०६॥
शूदà¥रे अरà¥धचंदà¥राकार । मंडल करावे परिकर । आवाहनावे सà¥रवर । आदितà¥य वसॠरà¥द बà¥रहà¥मा ॥१०७॥
पितामहादि देवता । तया मंडली उपजविता । याचि कारणे ततà¥तà¥वता । मंडलाविणे जेवू नये ॥१०८॥
न करिता मंडल जेवी जरी । अनà¥न नेती निशाचरी । पिशाच असà¥र राकà¥षस परी । अनà¥नरस नेती अवधारा ॥१०९॥
उतà¥तम पूरà¥वाभिमà¥à¤–ी देख । पशà¥à¤šिम मधà¥यम à¤à¤• । पितृकारà¥या उतà¥तरमà¥à¤– । सदा दकà¥षिण वरà¥à¤œावी ॥११०॥
धरावे पातà¥र सà¥वरà¥ण रजत तामà¥रपातà¥र । पदà¥मअपातà¥र पालाशपातà¥र । पà¥णà¥यपातà¥र परियेसा ॥१११॥
जेविता वरà¥à¤œावे गृहसà¥थांनी तामà¥रपातà¥र । यतींनी सà¥वरà¥ण अथवा रजत । तामà¥रशà¥à¤•à¥तिशंखज पातà¥र । सà¥फटिक पाषाण यतीसी ॥११२॥
करà¥दलीगरà¥भपतà¥रेसी । पदà¥मपतà¥रजळे सà¥परà¥शी । वलà¥लीपालाशपतà¥रेसी । जेविता चांदà¥रायण आचरावे ॥११३॥
वट अशà¥वतà¥थ अरà¥à¤• पटोल । कदंब कोविदारपरà¥णे कोमळ । भोजन करिता तातà¥à¤•ाळ । चांदà¥रायण आचरावे ॥११४॥
लोहपातà¥र आपà¥ले करी । तामà¥र मृणà¥मय पृषà¥ठपरà¥णावरी । कारà¥पासपतà¥री वसà¥तà¥रावरी । जेविता नरकापà¥रती जाय ॥११५॥
कासà¥यपातà¥री जेविलà¥यासी । यश बळ पà¥रजà¥à¤žा आयà¥षà¥यासी । वढे नितà¥य अधिकेसी । गृहसà¥थांनी नितà¥य कासà¥यपातà¥र ॥११६॥
असावे पातà¥र पाच शेर । नसावे उने अधिक थोर । उतà¥तमोतà¥तम षटॠशेर । सà¥वरà¥णपातà¥रासमान देखा ॥११७॥
कासà¥यपातà¥रीचे भोजन । तांबूलासहित अभà¥यंगन । यती बà¥रहà¥मचारी जाण । विधवा सà¥तà¥रियांनी वरà¥à¤œावे ॥११८॥
शà¥वानाचà¥या चरà¥माहà¥नी । निषेध असे à¤रंडपानी । निषेध अधिक तà¥याहà¥नी । आणिक जेविलà¥या भिनà¥नताटी ॥११९॥
फà¥à¤Ÿà¤•े कासà¥यपातà¥रेसी । जेविता होय महादोषी । संधà¥याकाळी जेविता हरà¥षी । महापातकी होय जाणा ॥१२०॥
जवळी असता पतित जरी । जेवू नये अवधारी । शूदà¥र जेविलà¥या शेषावरी । जेवू नये बà¥राहà¥मणाने ॥१२१॥
सवे घेउनी बाळासी । जेवू नये शà¥रादà¥धदिवसी । आसन आपà¥ले आपणासी । घालू नये बà¥राहà¥मणाने ॥१२२॥
आपोशन आपà¥ले हाती । घेऊ नये मंदमती । तैल घालà¥नी सà¥वहसà¥ती । आपण अभà¥यंग करू नये ॥१२३॥
भोजनकाळी मंडळ देखा । करू नये सà¥वहसà¥तका । आयà¥षà¥यकà¥षय पà¥तà¥रघातका । मà¥हणिजे नाम तयासी ॥१२४॥
नमसà¥à¤•ारावे वाढिता अनà¥न । अभिधारावे पहिलेचि जाण । पà¥राणाहà¥ति घेता कà¥षण । घृत घालावे सà¥वहसà¥ताने ॥१२५॥
उदक घेऊनि वà¥याहà¥रति मंतà¥री । पà¥रोकà¥षोनि अनà¥न करा पवितà¥री । परिषिंचावे तेचि रीती । मग नमावे चितà¥रगà¥पà¥ता ॥१२६॥
बळी घालोनि चितà¥रगà¥पà¥तासी । काढवावे सवेचि परियेसी । वाम हसà¥तक धà¥वोनि सरसी । पातà¥र दृढ धरावे ॥१२७॥
अंगà¥षà¥ठतरà¥à¤œनीमधà¥यमांगà¥लीसी । धरावे पातà¥र वामहसà¥तेसी । आपोशन करावे सवà¥यकरेसी । आणिकाकरवी घालावे ॥१२८॥
आपोशन उदक सोडोनि जरी । आणिक घेती उदक तरी । शà¥वानमूतà¥र घेतलà¥यापरी । à¤à¤•चितà¥ते परियेसा ॥१२९॥
धरिले आपोशन बà¥राहà¥मणासी । नमसà¥à¤•ारिता महादोषी । आशीरà¥वाद घेऊ नये तयापासी । उभयतांसी दोष घडे ॥१३०॥
मौन असावे बà¥राअहà¥मणे देख । बोलू नये शबà¥दादिक । आपोशन घà¥यावे मंतà¥रपूरà¥वक । मग घà¥यावà¥या पà¥राणाहà¥ति ॥१३१॥
आपोशनाविण भोजन करी । पापविमोचन करा तरी । अषà¥à¤Ÿà¥‹तà¥तरशत मंतà¥र गायतà¥री । जपता दोष परिहरे ॥१३२॥
पà¥राणाहà¥तीचे विधान । सांगेन à¤à¤•िजे बà¥राहà¥मण । पà¥राणागà¥निहोतà¥र करिता जाण । समसà¥त पापे जाती देखा ॥१३३॥
जैसा कारà¥पासराशीची । अगà¥नि लागता परियेसी । जळोनि जाय तà¥वरितेसी । तैसी पापे नासती ॥१३४॥
पà¥राणाहà¥तीचे लकà¥षण । चतà¥रà¥विध पà¥रà¥षारà¥थ जाण । अनà¥न सà¥परà¥शोनि मंतà¥र मà¥हणे । गीताशà¥लोक पà¥रखà¥यात ॥१३५॥
शà¥लोक ॥ अहं वैशà¥वानरो भूतà¥वा पà¥राणिनां देहमाशà¥रितः । पà¥राणापानसमायà¥à¤•à¥तः पचामà¥यनà¥नं चतà¥रà¥विधमॠ॥१३६॥
टीका ॥ अनà¥नं बà¥रहà¥म रसो विषà¥णॠ। भोकà¥ता देव गिरिजारमणॠ। à¤सा तà¥मà¥ही मंतà¥र मà¥हणोनॠ। अगà¥निरसà¥मि मंतà¥र जपावा ॥१३७॥
मग घà¥यावà¥या पà¥राणाहà¥ति । आहेति पंच मंतà¥र पà¥रखà¥याति । तरà¥à¤œनी मधà¥यम अंगà¥षà¥ठधृती । पà¥राणाय सà¥वाहा मà¥हणावे ॥१३८॥
मधà¥यम अनामिका अंगà¥षà¥ठेसी । अपानाय सà¥वाहा मà¥हणा हरà¥षी । वà¥यानाय सà¥वाहा मà¥हणा यांसी । कनिषà¥ठिकाअनामिकाअंगà¥षà¥ठेसी ॥१३९॥
अंगà¥षà¥ठतरà¥à¤œनीकनिषà¥ठिकेसी । उदानाय सà¥वाहा मà¥हणा हरà¥षी । पंचांगà¥लीने परियेसी । समानाय सà¥वाहा मà¥हणावे ॥१४०॥
पà¥राणाहà¥ती घेतलà¥या अनà¥न । दंता सà¥परà¥शो नये जाण । जिवà¥हे गिळावे तकà¥षण । मग धरावे मौन देखा ॥१४१॥
मौन धरावयाची सà¥थाने । सांगेन à¤à¤•ा अतिउतà¥तमे । सà¥नानासमयी धरा निरà¥à¤—à¥णे । न धरिता फल असेना ॥१४२॥
होम करिता न धरी मौन । लकà¥षà¥मी जाय ततà¥à¤•à¥षण । जेविता मौन न धरिता आपण । अपमृतà¥यॠघडे तà¥यासी ॥१४३॥
अशकà¥य असेल मौन जरी । पà¥राणाहà¥ति घेई तववरी । मौन धरावे अवधारी । शà¥रीगà¥रॠमà¥हणती बà¥राहà¥मणासी ॥१४४॥
पिता जिवंत असे जà¥यासी । अथवा जà¥येषà¥ठ बंधॠपरियेसी । धरू नये मौनासी । शà¥रादà¥धानà¥न जेविता धरावे ॥१४५॥
पंच पà¥राणाहà¥ति देता । सरà¥वांसी मौन गà¥राहà¥यता । असेल पिता वडील भà¥राता । मौन धरिलà¥या अधःपात ॥१४६॥
जेविता पà¥रथम मधà¥रानà¥न । भोजन करावे नरे जाण । भकà¥षून पूरà¥वी दà¥रवानà¥न । कठिणांश परियेसा ॥१४७॥
भोजनांती समयासी । जेवू नये दà¥रवानà¥नांसी । बळ जाय परियेसी । शीघà¥र भोजन करावे ॥१४८॥
धेनूसी उदक पà¥यावयासी । जितà¥à¤•ा वेळ होय तà¥यासी । भोजन करावे परियेसी । शीघà¥र भोजन मà¥à¤–à¥य जाणा ॥१४९॥
भोजन करावयाची सà¥थिति । सांगेन à¤à¤•ा गà¥रासमिति । संनà¥यासी-मà¥नि-यती । अषà¥à¤Ÿ गà¥रास धà¥यावे जाण ॥१५०॥
षोडश गà¥रास अरणà¥यवासी । दà¥वातà¥रिशत गृहसà¥थासी । मिति नाही बà¥रहà¥मचारà¥यासी । à¤à¤•चितà¥ते परियेसा ॥१५१॥
जितà¥à¤•ा मावेल आपà¥लà¥या मà¥à¤–ी । तितà¥à¤•ा गà¥रास घà¥यावा विशेखी । अधिक घेता गà¥रास मà¥à¤–ी । उचà¥à¤›िषà¥ठ भकà¥षिले फळ देखा ॥१५२॥
अरà¥धा गà¥रास भकà¥षूनि । उरले ठेविती आपà¥लà¥या भाणी । चांदà¥रायण आचरावे तà¥यांनी । उचà¥à¤›िषà¥ठ भोजन तया नाव ॥१५३॥
न बैसावे सहभोजनासी । इषà¥à¤Ÿसोयरे इतà¥यादिकांसी । वà¥रतबंधाविणे पà¥तà¥रासी । कनà¥याकà¥मारांसी दोष नाही ॥१५४॥
सांडू नये अनà¥न देखा । घृत पायस विशेष à¤à¤•ा । सांडावे थोडे गà¥रास à¤à¤•ा । जेवू नये सरà¥व अनà¥न ॥१५५॥
भोजन संपेपरà¥यंत । पातà¥री धरावा वामहसà¥त । जरी सोडील अजाणत । अनà¥न वरà¥à¤œà¥‹नि उठावे ॥१५६॥
या कारणे दà¥विजजना । सोडू नये पातà¥र जाणा । अथवा न धरावे पूरà¥वीच जाणा । दोष नाही परियेसा ॥१५७॥
वसà¥तà¥र गà¥à¤‚डाळोनि डोयीसी । अथवा संमà¥à¤– दकà¥षिणेसी । वामपादावरी हसà¥तेसी । जेविता अनà¥न राकà¥षस नेती ॥१५८॥
वामहसà¥त भूमीवरी । ठेवूनि नर भोजन करी । रोग होय शरीरी । अंगà¥ली सोडोनि जेवू नये ॥१५९॥
अंगà¥ली सोडूनि जेवी जरी । दोष गोमांस भकà¥षिलà¥यापरी । दोष असती नानापरी । सà¥थाने असती भोजनासी ॥१६०॥
अशà¥वगजारूढ होऊनि । अथवा बैसोनि सà¥मशानी । देवालयी शयनसà¥थानी । जेवू नये परियेसा ॥१६१॥
निषिदà¥ध जेवण करपातà¥रेसी । ओले नेसोनि आरà¥दà¥रकेशी । बहिरà¥हसà¥त बहिःकेशी । जेविता दोष परियेसी ॥१६२॥
यजà¥à¤žà¥‹पविताचà¥या उपवीतीसी । भोजन करावे परियेसी । जेविता आपà¥लà¥या संमà¥à¤–ेसी । पादरकà¥षा असू नये ॥१६३॥
गà¥रास उदक कंद मूळ । इकà¥षà¥दंडादि केवळ । भकà¥षोनि पातà¥री ठेविता सकळ । उचà¥à¤›िषà¥à¤Ÿ होय अवधारा ॥१६४॥
भोजन करी सà¥नानाविणे । न करिता होम जेवी कवणे । अनà¥न नवà¥हे कृमि जाणे । मà¥हणे पराशर ऋषि ॥१६५॥
परà¥णपृषà¥ठावरी रातà¥रीसी । दीपेविण जेविलà¥यासी । महादोष असे तयासी । कृमि भकà¥षिलà¥यासमान होय ॥१६६॥
दीप जाय भोजन करिता । पातà¥र धरावे सà¥मरोनि सविता । पà¥नरपि आणोनि लाविता । मग भोजन करावे ॥१६७॥
पातà¥री असेल जितà¥à¤•े अनà¥न । तितà¥à¤•ेचि जेवावे परिपूरà¥ण । आणिक घेता दोष जाण । शà¥रीगà¥रॠमà¥हणती बà¥राहà¥मणासी ॥१६८॥
सà¥परà¥शो नये जेविता केश । कथा सांगता महादोष । दिसू नये वà¥योम आकाश । अंधकारी जेवू नये ॥१६९॥
न ठेविता शेष सà¥तà¥रियेसी । जेविता होय अतà¥यंत दोषी । ठेविले न जेविता सà¥तà¥रिया दोषी । महापातके घडती जाणा ॥१७०॥
शूनà¥यदेवदेवालयी । देवसà¥थान आपà¥ले गृही । जलसमीप संधà¥यासमयी । जेवू नये परियेसा ॥१७१॥
पातà¥रे ठेवूनि दगडावरी । जेवू नये अवधारी । अवलोकू नये मà¥à¤–ावरी । सà¥तà¥रीजनाचे परियेसी ॥१७२॥
न करावे सहभोजन । जेविता होय उचà¥à¤›िषà¥à¤Ÿभकà¥षण । कà¥लसà¥तà¥रियेसी करिता भोजन । निरà¥दोष असे परियेसा ॥१७३॥
पà¥राशन शेष उदकासी । घेऊ नये उचà¥à¤›िषà¥à¤Ÿासी । अगतà¥य घडे संधीसी । किंचितॠसांडूनि घेईजे ॥१७४॥
वसà¥तà¥रोदक घेतलà¥यासी । अपार दोष घडती तयासी । जनà¥म पावे शà¥वानयोनीसी । पडे मागà¥ती नरकात ॥१७५॥
शबà¥द होय उदक घेता । अथवा कà¥षीर घृत सेविता । आपोशनोदक पà¥राशिता । सà¥रापानसमान असे ॥१७६॥
महाजळी रिघोनि । उदक घेती मà¥à¤–ांतà¥नी । अथवा जे घेती उभà¥यानी । सà¥रापानसमान जाणा ॥१७७॥
दà¥वयहसà¥तांजà¥ळि करूनि । घेऊ नये उदक जà¥à¤žानी । घà¥यावे à¤à¤• हसà¥ते करूनि । वाम हसà¥त लावू नये ॥१७८॥
सभे बैसोनि à¤à¤•ासनी । अथवा आपà¥ले हातà¥रणी । पà¥राशन करू नये पाणी । महादोष परियेसा ॥१७९॥
वाढावे भिनà¥न पातà¥रेसी । पाहू नये आणिक यातीसी । रजसà¥वला सà¥तà¥रियांसी । चांडाळ शà¥वान पाहू नये ॥१८०॥
दृषà¥à¤Ÿि पडे इतà¥à¤•ियासी । धà¥वनि à¤à¤•ता करà¥णासी । तà¥यजावे अनà¥न तà¥वरितेसी । जेविता दोष परियेसी ॥१८१॥
कलहशबà¥द कांडण दळण । à¤à¤•ता जेवू नये अनà¥न । अपशबà¥द सà¥पृषà¥à¤Ÿासà¥पृषà¥à¤Ÿ जाण । तà¥यजावे अनà¥न परियेसा ॥१८२॥
नेणते लोक पंकà¥तीसी । घेऊ नये परियेसी । अगतà¥य घडे संधीसी । उदके भसà¥मे करा पृथक ॥१८३॥
अथवा सà¥तंभ असेल मधà¥य । दà¥वारमारà¥à¤— असेल शà¥दà¥ध । उदके वेषà¥à¤Ÿिता आपà¥ले परिघ । दोष नाही परियेसा ॥१८४॥
कृषà¥ण वसà¥तà¥र नेसोनि आपण । जेविता दोष अपार जाण । सà¥तà¥रीजन वाढिती कांसेविण । उचà¥à¤›िषà¥à¤Ÿसमान परियेसा ॥१८५॥
à¤सा विचार करूनि मनी । करावे भोजन दà¥विजजनी । विकिरिद विलोहित मà¥हणोनि । अभिमंतà¥रावे शेष अनà¥न ॥१८६॥
विकिरीदे इति मंतà¥रासी । मà¥हणावा अघोर ऋषि । रà¥दà¥रदेवता परियेसी । अनà¥नाभिमंतà¥रणे विनियोग ॥१८७॥
à¤सा मंतà¥र जपोन । हाती घà¥यावे शेषानà¥न । यमाचà¥या नावे बळी घालोन । उतà¥तरापोशन मग घà¥यावे ॥१८८॥
उचà¥à¤›िषà¥à¤Ÿ सरà¥व पातà¥रीचे । घेऊनि हाती मà¥हणा वाचे । रौरवमंतà¥र असे तà¥याचे । पातà¥राजवळी ठेवावे ॥१८९॥
उठोनि जावे पà¥रकà¥षालनासी । गंडूष करोनि मग हसà¥त सà¥परà¥शी । न करित गंडूष पà¥रकà¥षाली हसà¥तासी । आतà¥मघातकी तोचि जाणा ॥१९०॥
मà¥à¤– पà¥रकà¥षाळिता परियेसी । मधà¥यमांगà¥ली दात घासी । तरà¥à¤œनी अंगà¥षà¥ठे महादोषी । रौरव नरकी परियेसा ॥१९१॥
बरवे हसà¥तपà¥रकà¥षालन । करावे दंतशोधन । हातीचे पवितà¥र सोडून । टाकावे नैऋतà¥य दिशे ॥१९२॥
अंगà¥षà¥ठमातà¥र पà¥रà¥षा । मà¥हणावा मंतà¥र परियेसा । हसà¥त घासोनि चकà¥षà¥षा । उदक लावावे अवधारा ॥१९३॥
à¤सा जरी न मà¥हणा मंतà¥र । चकà¥षà¥रोग होय तà¥वरित । या कारणे करा निशà¥à¤šित हसà¥तोदके आरोगà¥यता ॥१९४॥
दà¥विराचमन करोनि । आयंगौ मंतà¥र मà¥हणोनि । दà¥पदादिवेनà¥मà¥मà¥à¤šा मà¥हणोनि । पादपà¥रकà¥षालन करावे ॥१९५॥
à¤सा तà¥मà¥ही मंतà¥र जपता । भोजनठायी जाऊनि बैसता । दà¥विराचमन करूनि निगà¥ता । नासिकासà¥परà¥श मग करावा ॥१९६॥
सà¥मरावे मग अगसà¥तà¥यासी । कà¥à¤‚भकरà¥ण वडवागà¥नीसी । वृकोदर शनैशà¥à¤šरासी । इलà¥वल वातापि जीरà¥य मà¥हणावे ॥१९७॥
हसà¥त दाखवावे अगà¥निसी । आणिक सांगेन परियेसी । बंधà¥वरà¥à¤— असती जयासी । पà¥सू नये वसà¥तà¥रे कर ॥१९८॥
मग सà¥मरावे शà¥रीगà¥रूसी । आणिक सà¥मरावे कà¥ळदेवतेसी । येणेपरी विधीसी । भोजन करावे दà¥विजोतà¥तमे ॥१९९॥
विपà¥र विनवी शà¥रीगà¥रूसी । भोजनपà¥रकार सांगितला आमà¥हासी । विधिनिषिदà¥ध अनà¥नै कैसी । निरोपावी दातारा ॥२००॥
विपà¥रवचन à¤à¤•ोनि । निरोपिती शà¥रीगà¥रॠसंतोषोनि । à¤à¤• बà¥राहà¥मणा मà¥हणोनि । अतिपà¥रेमे निरोपिती ॥२०१॥
मà¥हणे सरसà¥वती गंगाधरॠ। बà¥राहà¥मणपणाचा आचारॠ। निरोपिला गà¥रà¥नाथे समगà¥रॠ। मà¥हणोनि विनवी संतोषे ॥२०२॥
वैशà¥वदेवाविणे अनà¥न । अथवा गणानà¥न परिपà¥रà¥ण । घातले असेल बहॠलवण । बहà¥मिशà¥रितानà¥न जेऊ नये ॥२०३॥
लशà¥न गाजर कंद मà¥ळा । वृंताक शà¥वेत जो असे भोपळा । छतà¥राकार शाखा सकळा । वरà¥à¤œावà¥या तà¥मà¥ही परियेसा ॥२०४॥
धेनà¥à¤…जामहिषीकà¥षीर । पà¥रसूतीचे । वरà¥à¤œावे । दशरातà¥र । नूतनोदक परà¥à¤œनà¥य पूर । तà¥रिरातà¥रीचे वरà¥à¤œावे ॥२०५॥
कूषà¥मांड डोरली पडवळेसी । मà¥ळा बेल आवळेसी । न भकà¥षावे पà¥रतिपदेसी । भकà¥षिता पाप परियेसा ॥२०६॥
सà¥वरà¥à¤—ापवरà¥à¤— चाड जà¥यासी । अषà¥à¤Ÿमी वरà¥à¤œावी औदà¥à¤‚बरासी । अमलकफळ रातà¥रीसी । वरà¥à¤œावे भानà¥वासर सपà¥तमी ॥२०७॥
बेलफळ वरà¥à¤œ शà¥à¤•à¥रवारी । शमीफळ मंदवारी । भकà¥षिता लकà¥षà¥मी जाय दà¥री । वरà¥à¤œावे ते दिवसी परियेस ॥२०८॥
धातà¥रीफळ रातà¥रीसी । भकà¥षिता हानि पà¥रजà¥à¤žà¥‡सी । नाश करी वीरà¥यासी । धातà¥रीफळ वरà¥à¤œावे ॥२०९॥
नख केश पडिलिया अनà¥ना । सà¥परà¥श केलिया मारà¥à¤œार जाणा । वायस घारी कà¥à¤•à¥à¤•à¥à¤Ÿ जाणा । सà¥परà¥श केलिया अनà¥न तà¥यजावे ॥२१०॥
धेनà¥मूषक मà¥à¤–सà¥परà¥शे । अथवा सà¥परà¥शे अधःकेशे । तà¥यजावे अनà¥न भरवसे । असेल उचà¥à¤›िषà¥à¤Ÿ अनà¥नाजवळी ॥२११॥
à¤à¤• हाती वाढले अनà¥न । शिळे असेल शीत जाण । वरà¥à¤œावे तà¥मà¥ही बà¥राहà¥मण । निषिदà¥ध बोलिले आचारà¥य ॥२१२॥
घृततैलमिशà¥रित । शिळे अनà¥न अपवितà¥र । तळिले असेल सरà¥वतà¥र । शिळे नवà¥हे सरà¥वथा ॥२१३॥
विपà¥र विकिती गोरस । घृत कà¥षीर परियेस । घेता घडती महादोष । साकà¥षात वहà¥निपकà¥व जेवू नये ॥२१४॥
माषानà¥नाचे वटक देखा । शिळे न होती कधी à¤à¤•ा । जैसे लाहà¥यापीठ देखा । शिळे नवà¥हे परियेसा ॥२१५॥
कंदमूळादि सà¥रानà¥न । जवांचे असेल परमानà¥न । गà¥डयà¥à¤•à¥त असेल अनà¥न । शिळे नवà¥हे परियेसा ॥२१६॥
à¤शा शिळà¥या अनà¥नासी । दोष नाही परियेसी । विटाळ होता महादोषी । शà¥à¤šि सà¥थानी असावे ॥२१७॥
भोजन केलिया नंतर । तांबूल घà¥यावे परिकर । कà¥रमà¥à¤•चूरà¥ण परà¥ण सतà¥वर । घà¥यावे दà¥यावे बà¥राहà¥मणी ॥२१८॥
तिळमिशà¥रित भकà¥षà¥यासी । जेवॠनये रातà¥रीसी । जेविता होय महादोषी । शà¥रीगà¥रॠमà¥हणती बà¥राहà¥मणाते ॥२१९॥
कà¥रमà¥à¤• à¤à¤• सà¥à¤–ारोगà¥य । दà¥वय देता निशà¥à¤šळ आरोगà¥य । तà¥रीणि दà¥यावी महा भागà¥य । चतà¥रà¥थे दà¥à¤ƒà¤– होय जाणा ॥२२०॥
पाच कà¥रमà¥à¤• देता जरी । आयà¥षà¥य पà¥रजà¥à¤žा वाढे भारी । देऊ नये सहा सà¥पारी । मरण सांगे परियेसा ॥२२१॥
परà¥ण अगà¥र मूल न काढी जरी । वà¥याधि संभवे अवधारी । अगà¥र भकà¥षिता पाप भारी । चूरà¥णपरà¥णे आयà¥षà¥य कà¥षीण ॥२२२॥
परà¥णपृषà¥ठी बà¥दà¥धिनाश । दà¥विपरà¥ण खाता महादोष । à¤शà¥वरà¥याचा होय विनाश । ऋषिसंमत असे जाणा ॥२२३॥
परà¥णैविण कà¥रमà¥à¤• मà¥à¤–ी । घालिता आपण होय असà¥à¤–ी । सपà¥त जनà¥म दरिदà¥री दà¥à¤ƒà¤–ी । अजà¥à¤žानी होय अंतकाळी ॥२२४॥
यतीशà¥वरादिबà¥रहà¥मचारी । रजसà¥वला सà¥तà¥री विधवा जरी । तांबूल भकà¥षिता मांसपरी । रस तà¥याचा सà¥रापानसम ॥२२५॥
तांबूल भकà¥षिलà¥यानंतर । सायंसंधà¥या करावी विपà¥रे । सूरà¥यअरà¥धमंडळ उतरे । अरà¥à¤˜à¥यै दà¥यावी परियेसा ॥२२६॥
बैसोनि दà¥यावी अरà¥à¤˜à¥यै तिनà¥ही । चारी दà¥यावी काळ कà¥रमूनि । गायतà¥री मंतà¥र जपूनि । इमंमेवरà¥ण मà¥हणावा ॥२२७॥
गोतà¥रपà¥रवर उचà¥à¤šारोन । मग करावे औपासन । करावे निशि भोजन । कà¥षीरमिशà¥रित मà¥à¤–à¥य असे ॥२२८॥
रातà¥री करिता परिसिंचना । ऋतंतà¥वा सतà¥यं मंतà¥र मà¥हणा । येणे विधी करा भोजना । पूरà¥वी जैसे बोलिले असे ॥२२९॥
भोजन à¤ालियानंतर । वेदाभà¥यास à¤à¤• पà¥रहर । मग जावे शयनावर । येणे विधी आचरावे ॥२३०॥
शयन करावयाचे विधान । सांगेन à¤à¤•ा विदà¥वजà¥à¤œन । पराशर सांगे वचन । तेचि विधान सांगतसे ॥२३१॥
खटà¥वा असावी निरà¥मळ जाण । वरà¥à¤œावी तà¥रिपाद भिनà¥न दूषण । औदà¥à¤‚बर अशà¥वतà¥थ पिंपरी निरà¥à¤—à¥ण । न करावी खटà¥वा परियेसा ॥२३२॥
निषिदà¥ध जांबूळ काषà¥ठाची । वरà¥à¤œावी पà¥रेतगजदंताची । भिनà¥नकाषà¥ठ तà¥यजावी साची । बरवी असावी खटà¥वा देखा ॥२३३॥
सà¥मà¥हूरà¥तै विणावी खटà¥वा देखा । धनिषà¥ठा भरणी मृगशीरà¥षी दूषका । वार सांगेन विशेखा । शूभाशà¥भफळ असे ॥२३४॥
आदितà¥यवारी लाभ देखा । चंदà¥रवारी महामà¥à¤–ा । भौमवारी पाविजे दà¥à¤ƒà¤–ा । बà¥धवारी सांगे महापीडा ॥२३५॥
गà¥रà¥वारी विणलà¥यासी । सहा पà¥तà¥र होती तà¥यासी । शà¥à¤•à¥रवारी अतिविशेषी । मृतà¥यॠपावे मंदवारी ॥२३६॥
सà¥वगृही शयन पूरà¥वशिरेंसी । शà¥वशà¥रालयी दकà¥षिणेसी । पà¥रवासकाळी पशà¥à¤šिमेसी । शयन करावे परियेसा ॥२३७॥
सदा निषिदà¥ध उतà¥तर दिशा । वरà¥à¤œले फळ सांगितली दिशा । विपà¥रे आचरावा à¤सा । ऋषिमारà¥à¤— शà¥भाचार ॥२३८॥
पूरà¥ण कà¥à¤‚भ ठेऊनि उशी । मंगळ दà¥रवà¥य घालावे बहà¥वशी । रातà¥रिसूकà¥त मà¥हणावे हरà¥षी । विषà¥णà¥सà¥मरण करावे ॥२३९॥
मग सà¥मरावा अगसà¥तà¥यऋषि । माधव मà¥à¤šà¥à¤•à¥à¤‚द परियेसी । आसà¥तिक कपिल महाऋषि । सरà¥पसà¥तà¥ति करावी ॥२४०॥
निषिदà¥ध सà¥थाने निजावयासी । सांगेन सरà¥व परियेसी । जीरà¥ण देवालयी सà¥मशानासी । à¤à¤• वृकà¥षातळी वरà¥à¤œावे ॥२४१॥
चारी बिदी चोहाटेसी । ईशà¥वरसà¥थान परियेसी । मातापिता निजले सà¥थळासी । निजू नये परियेसा ॥२४२॥
वरà¥à¤œावे वारà¥ळाजवळी । आणि तळà¥याचे पाळी । नदीतीरी नसता जवळी । घोर सà¥थळी निजू नये ॥२४३॥
वरà¥à¤œावे शयन धानà¥यावरी । निजू नये मोडके घरी । वडील खाली निजतील तरी । खटà¥वा वरà¥à¤œावी तà¥यापà¥ढे ॥२४४॥
नेसून ओले अथवा नगà¥न । निजू नये शिर वेषà¥à¤Ÿà¥‚न । आकाशाखाली वरà¥à¤œावे शयन । दीप असता निजू नये ॥२४५॥
पूरà¥वरातà¥री अपरातà¥रीसी । निजू नये परियेसी । असू नये सà¥तà¥रियेपासी । रजसà¥वला चतà¥रà¥थदिनी ॥२४६॥
असावे जानवे उपवीतीसी । दृषà¥à¤Ÿà¥€ न पडावी योनीसी । आयà¥षà¥य कà¥षीण परियेसी । दीप वरà¥à¤œावा या कारणे ॥२४७॥
नीळ वसà¥तà¥र नेसले सà¥तà¥रियेसी । करिता संग परियेसी । पà¥तà¥र उपजे चांडाळेसी । शà¥भà¥र वसà¥तà¥र विशेष ॥२४८॥
रजसà¥वला न होता सà¥तà¥रियेसी । न करावा संग परियेसी । संग करिता महादोषी । आणिक पà¥रकार à¤à¤• असे ॥२४९॥
दश वरà¥षे होता कनà¥येसी । रजसà¥वला सरà¥वतà¥रांसी । à¤à¤•ा तà¥मà¥ही सरà¥व ऋषि पराशर सांगतसे ॥२५०॥
ऋतà¥à¤•ाळ असता सà¥तà¥रियेसी । गावासी जाता परियेसी । भà¥रूणहतà¥या होय दोषी । पà¥रखà¥यात असे परियेसा ॥२५१॥
वृदà¥ध अथवा वांà¤à¥‡सी ।असती पà¥तà¥र जिसी । बहॠकनà¥या होती जियेसी । चà¥à¤•ता ऋतà¥à¤•ाळ दोष नाही ॥२५२॥
ऋतॠदेता चतà¥रà¥थ दिवसी । पà¥तà¥र उपजे अलà¥पायà¥षी । कनà¥या होय पाचवे दिवसी । सहावे दिनी पà¥तà¥र परियेसा ॥२५३॥
विषम दिवसी कनà¥या जाण । सम दिवसी पà¥तà¥र सगà¥ण । दहा दिवस ऋतà¥à¤•ाळ खूण । चंदà¥रबळ असावे ॥२५४॥
मूळ मघा रेवती दिवसी । संग न करावा परियेसी । कोप नसावा उभयतांसी । संतोषरूपे असावे ॥२५५॥
ऋतà¥à¤•ाळी सà¥तà¥रीपà¥रà¥षांसी । जे जे असेल मानसी । सतà¥तà¥वरजतमोगà¥णेसी । तैसा पिंड उपजे देखा ॥२५६॥
à¤सा बà¥राहà¥मणाचा आचार । सांगता à¤ाला पराशर । à¤à¤•ोनि समसà¥त ऋषीशà¥वर । येणेपरी आचरती ॥२५७॥
शà¥रीगà¥रॠमà¥हणती बà¥राहà¥मणांसी । à¤सा आचार परियेसी । जे आचरती विधींसी । दैनà¥य कैचे तया घरी ॥२५८॥
ते वंदà¥य होत देवांसी । कामधेनॠयेईल घरासी । लकà¥षà¥मी राहे अखंडेसी । पà¥तà¥रपौतà¥री नांदती ॥२५९॥
होय आपण शतायà¥षी । न घडती दोष काही तà¥यासी । तो न भिई कळिकाळासी । बà¥रहà¥मजà¥à¤žानी होय जाणा ॥२६०॥
काळमृतà¥यॠचà¥à¤•े देखा । अपमृतà¥यॠघडे कैचा à¤à¤•ा । à¤सा आचार आहे निका । नितà¥य रहाटावे येणेपरी ॥२६१॥
à¤से à¤à¤•ोनिया वचना । विपà¥र लागे शà¥रीगà¥रà¥à¤šरणा । à¤ाला उपदेश उदà¥धारणा । कृपासागर गà¥रà¥मूरà¥ति ॥२६२॥
भकà¥तजन तारावयासी । अवतरलासी हà¥रषीकेशी । परिहरिले अंधकारासी । जà¥à¤žानजà¥योती पà¥रकाशली ॥२६३॥
à¤से विनवोनि बà¥राहà¥मण । पà¥नरपि धरिले शà¥रीगà¥रà¥à¤šरण । शà¥रीगà¥रà¥मà¥रà¥ति संतोषोन । पà¥रसनà¥न à¤ाले तये वेळी ॥२६४॥
मà¥हणती शà¥रीगà¥रॠतयासी । आचार सांगितला तà¥à¤œ हरà¥षी । नव जावे आता भिकà¥षेसी । आचार करूनि सà¥à¤–ी असे ॥२६५॥
जे जे इचà¥à¤›िसी कामना । होईल निरà¥ती सतà¥य जाणा । कनà¥या पà¥तà¥र नांदती सगà¥णा । संदेह न धरावा मानसी ॥२६६॥
à¤सा वर लाधोनि । विपà¥र गेला संतोषोनि । होता तैसा आचरोनि । सकळाभीषà¥à¤Ÿà¥‡ लाधला ॥२६७॥
सिदà¥ध मà¥हणे नामधारकासी । शà¥रीगà¥रà¥à¤šरितà¥र à¤से परियेसी । à¤à¤•ता जà¥à¤žान समसà¥तांसी । मूढ होय बà¥रहà¥मजà¥à¤žानी ॥२६८॥
अजà¥à¤žानतिमिरअंधकारासी । जà¥योतिपà¥रकाश कथा सà¥रसी । जे जे इचà¥à¤›िले मानसी । पाविजे तà¥वरित अवधारा ॥२६९॥
मà¥हणे सरसà¥वतीगंगाधरॠ। शà¥रीगà¥रà¥à¤šरितà¥र असे सà¥रतरॠ। à¤à¤•ता होय संतोष फारॠ। सकळाभीषà¥à¤Ÿà¥‡ साधती ॥२७०॥
इति शà¥रीगà¥रà¥à¤šरितà¥र । नामधारका शिषà¥य सांगत । आचार जो का समसà¥त । निरोपिला शà¥रीगà¥रà¥नाथे ॥२७१॥
इति शà¥रीगà¥रà¥à¤šरितà¥रपरमकथाकलà¥पतरौ शà¥रीनृसिंहसरसà¥वतà¥यà¥पाखà¥याने सिदà¥धनामधारकसंवादे आहà¥निककरà¥मनिरूपणं नाम सपà¥ततà¥रिंशोऽधà¥यायः
शà¥रीगà¥रà¥दतà¥तातà¥रेयारà¥पितमसà¥तॠ।
ओवीसंखà¥या ॥२७१॥
॥शà¥रीगà¥रà¥दतà¥तातà¥रेयारà¥पणमसà¥तà¥॥
शà¥री गà¥रà¥देव दतà¥त...!!!
